Κηροπλαστική

[pluton]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Βιομηχανικός τρόπος "βουτήματος" των τελάρων με τα κεριά.




ΚΗΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ





Η κηροπλαστική, σαν ξεχωριστός κλάδος τέχνης, ήταν γνωστή στους Αιγυπτίους, στους Πέρσες, στους ανατολικούς λαούς και φυσικά στους Έλληνες. Στην αρχαία Ελλάδα , οι κηροτέχνες φτιάχνανε κυρίως πλαγγόνες , ανθρώπινα ομοιώματα και στέφανα, άνθη κ.ά. που τα χρησιμοποιούσαν στις εαρινές θρησκευτικές γιορτές. Από τον τέταρτο π.Χ. αιώνα ο αγαλματοποιός Λυσίστρατος ο Σικυώνιος χρησιμοποιεί κέρινα προπλάσματα και η κηροπλαστική γνωρίζει άνθιση.




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Ένας άλλος τρόπος βουτήγματος (βιομηχανικός), η ανέμη δουλεύει κάθετα. δίπλα διακρίνουμε τον χώρο όπου τα κεριά έτοιμα περιμένουν να κρυώσουν ώστε να αποκωπούν από τα τελάρα και να συσκευαστούν για το εμπόριο.




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Μία μέθοδος σχηματισμού κεριών είναι η εξώθηση του κεριού μέσω μίας μήτρας του επιθυμητού σχήματος. Ένα καρούλι φυτίλι φτιάχνει το φυτίλι στο κέντρο του καλουπιού έτσι ώστε το κερί να σχηματίζεται γύρω από το φυτίλι. Σε αντίθεση με τη χύτευση, η εξώθηση σχηματίζει ένα συνεχές μήκος κεριού που πρέπει να κοπεί μετά στα κατάλληλα μεγέθη.



Οι πρώτοι Χριστιανοί κληρονόμησαν αυτή την τέχνη και δείγματα κηροπλαστικών έργων (άγια πρόσωπα, αγαλματίδια κ.λ.π.) βρέθηκαν σε κατακόμβες και εκκλησίες. Επίσης και σε πολλές φορητές εικόνες τα πρόσωπα των αγίων είναι ανάγλυφα , πλασμένα με κερί και μαστίχα.



Η κηροπλαστική έφτασε σε ακμή κατά το μεσαίωνα, ιδίως στην Ιταλία και στη Γαλλία. Στα νεώτερα χρόνια η χρήση του κεριού περιορίστηκε σε πρωτοπλάσματα ιατρικής, φυσικής και άλλων επιστημών. Σήμερα, η κηροτεχνία είναι ξεχωριστός κλάδος της καλλιτεχνικής βιοτεχνίας και στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά εργαστήρια που ασχολούνται με τη παραγωγή κεριών διακοσμητικών ή χρήσης που πολλά από αυτά διακρίνονται για τις ωραίες φόρμες τους και την ποικιλία σχεδίων και χρωμάτων τους. Πρόκειται για την παραγωγή των γνωστών χυτών κεριών, για τα οποία χρησιμοποιούνται διάφορες ύλες (παραφίνες , στεατίνες κ.λ.π.) και όχι αγνό μελισσοκέρι. Παράλληλα επιβιώνει ακόμη και η καλλιτεχνική κηροπλαστική του χεριού , όπως συμβαίνει στην Έδεσσα και τη Φλώρινα.












ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Αυτός είναι βιομηχανικός τρόπος με χύτευση (moulding). Υπάρχει
α. Καλούπι από σωλήνα από χαλκό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περισσότερα από δέκα χρόνια
β. Τρόπος ταχείας ψύξης με κυκλοφορία νερού.
Μετά την στερεοποίηση του κεριού βγαίνει το κερί έτοιμο για συσκευασία και για να σταλεί στο εμπόριο.



Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται είναι τρεις, το βούτηγμα (Drawing), η χύτευση (moulding), το γέμισμα. (filling).


Η τεχνική που θα περιγράψω εδώ είναι το βούτηγμα (Drawing) και μάλιστα με χρήση αγνού μελισσοκεριού.

[pluton]

ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΣ ΚΗΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ



ΤΟ ΚΕΡΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ


Δεν είναι χρονικά προσδιορισμένο πότε πρωτοπαρουσιάστηκε το κερί σαν φωτιστικό ή μέσο στην λατρευτική διαδικασία.


Από γραπτές πηγές κι από ευρήματα , είναι γνωστό πως χρησιμοποιείται ευρύτατα από τους Γαλάτες, τους Ρωμαίους, τους Ετρούσκους, τους Έλληνες και τους ανατολικούς λαούς επίσης στην εθνική λατρεία, αλλά και σε τελετές και σε γάμους, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Πλουτάρχου. Από την εθνική λατρεία πήραν τη χρήση του κεριού και οι Χριστιανοί και, έχουν βρεθεί σε κατακόμβες παραστάσεις με παλαιοχριστιανικά κεριά.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Ο Άγιος Φανούριος είναι από τους πιο αγαπητούς άγιους σε όλο τον ελληνικό λαό, που κάθε χρόνο τιμά και πανηγυρίζει την μνήμη του στις 27 Αυγούστου. Απεικονίζεται να κρατά κερί.




Στις μεγάλες Χριστιανικές γιορτές και τελετές έπαιρναν πανηγυρικό χαρακτήρα οι λαμπάδες και η χρήση τους συνδέονταν και με καθαρά λειτουργικές ανάγκες. Στο Βυζάντιο, μάλιστα, σύμφωνα με μια φλωρινιώτικη προφορική παράδοση, ορισμένες λαμπάδες με ανάγλυφες κέρινες παραστάσεις δικέφαλων αετών και σταυρών τις άναβαν μπροστά στο θρόνο της εκκλησίας, όπου κάθονταν ο αυτοκράτορας. Τέτοιες λαμπάδες άναβαν και δεξιά κι αριστερά από την ωραία πύλη και μπροστά σε εικονίσματα αγίων.




Σπανιότατα το κερί εμφανίζεται σε τοιχογραφίες εκκλησιών και σε φορητές εικόνες. Ο μόνος άγιος που παριστάνεται να κρατάει κερί είναι ο Άγιος Φανούριος, ενώ κλασική είναι η παράσταση των Εισοδίων της Θεοτόκου με τις λαμπαδηφόρες κοπέλες, όπως στο ψηφιδωτό που βρίσκεται στο νάρθηκα της Μονής Δαφνίου, σε αυτό το σημαντικότατο μνημείο στην Αττική από την εποχή της μεγάλης ακμής της βυζαντινής τέχνης (11ος-12ος αιώνας).

[pluton]

Το κερί δεν χρησιμοποιείται μόνο για θρησκευτικούς λόγους (που και εκεί δεν υπάρχει δογματική χρήση, θα μιλήσω γιατί χρησιμοποιείται στις εκκλησίες), πριν γενικευτεί η χρήση του ηλεκτρικού οι άνθρωποι μπορούσαν να φωτίζουν τις νύχτες το σπίτι τους:

A. με λυχνάρι (βγάζει κάπνα) ή
B. με λάμπα πετρελαίου (και αυτή βγάζει κάπνα και το πετρέλαιο έχει κόστος) παρέμεινε η χρήση της λάμπας πετρελαίου μόνο για εξωτερική χρήση ή
G. με κερί.



Έτσι στα σπίτια έφτιαχναν κεριά για φωτισμό, σε φόρμες με χύτευση (moulding).
Η κατασκευή είναι απλή υπάρχει ένα καλούπι, βάζεις στην μέση Φυτίλη δηλαδή σπάγκο ψιλό εμποτισμένο σε υγρά ώστε να είναι ευκολοάναφτο, ρίχνεις με μια τσαγιέρα λιωμένο κερί και μετά την φόρμα την βαπτίζεις σε κρύο νερό κρυώνει το κερί το βγάζεις και επαναλαβάνεις την διαδικασία μέχρι να τελειώσει το κερί που διαθέτεις.

Το κερί που χρησιμοποιούσαν ήταν μελισσοκομικό (οι άνθρωποι όλο και είχαν κάποιο μελίσσι για να βγάζουν το μέλι της οικογένειας άρα είχαν και κερί). Το κερί από μελισσοκομικό κερί δεν καπνίζει και μυρίζει όμορφα.

Σήμερα έχουμε πλήθος τέτοια σκεύη που χρησημοποιούσαν για την χύτευση ( moulding) οικιακού κεριού. Τα περισσότερα είναι χειροποίητα.

[pluton]

ΥΛΙΚΑ



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Υγρή παραφίνη.



ΠΑΡΑΦΙΝΗ



Οι παραφίνες παράγονται από πετρέλαιο. Υπάρχουν σκληρές, μαλακές και υγρές παραφίνες. Σήμερα με διαδικασίες ραφιναρίσματος παράγονται παραφίνες απόλυτα ακίνδυνες και κατάλληλες για φαρμακευτική χρήση.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Παραφίνη σκληρή

ΣΤΕΑΤΙΝΗ


Προέρχεται από φυτικά λιπαρά (κοκκοφοινικέλαιο). Είναι άοσμη, λευκή.
Χρησιμοποιείται σαν πρόσθετο της παραφίνης σε ποσοστό 10% για να βελτιώσει την όψη του κεριού κάνοντάς το πιο opaque.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : H Στεατίνη χρησιμοποιείται ως παράγοντας σκλήρυνσης για την παρασκευή των κεριών κυρίως παραφίνης και του σαπουνιού. Στην κατασκευή των κεριών συρρικνώνει και διευκολύνει την αποκόλληση από το καλούπι, παράλληλα θολώνει το κερί.
Προσθέστε στην παραφίνη σε αναλογία έως 10%





ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Το φυσικό μελισσοκέρι , είναι ένα φυσικό κερί που παράγεται στη κυψέλη από μέλισσες-εργάτριες. Είναι εντελώς ακατέργαστο – διατηρεί το φυσικό χρώμα και τη χαρακτηριστική μυρωδιά του.

[pluton]

ΜΕΛΙΣΣΟΚΕΡΙ




Είναι φυσικό προϊόν που καίγεται με ευχάριστη οσμή μελιού. Συνήθως περιέχει διάφορες φυσικές προσμίξεις που δυσκολεύουν την καύση βουλώνοντας το φυτίλι. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιούμε στρογγυλά φυτίλια που διευκολύνουν την καύση.




100% μελισσοκέρι πρέπει να μην περιέχει τίποτε άλλο. Το άρωμα πάντως είναι άλλο θέμα καθότι με το χρόνο το φυσικό άρωμα εξατμίζεται. Επίσης επηρεάζεται από την θέρμανση και ανάλογα με την προέλευση διαφέρει πολύ. Για ενίσχυση του αρώματος προσθέστε άρωμα μελιού σε ποσοστό 0,5%.



Το Μελισσοκέρι Ακατέργαστο στοιχίζει περίπου 4 Ευρώ τα 200γρ το κιλό σε πλάκες το βρίσκεις σε μια μέση τιμή 15 Ευρώ. Το αγνό μελισσοκέρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μια ποικιλία σπιτικών καλλυντικών. Μπορείτε να φτιάξετε κρέμες χεριών, λοσιόν, βάλσαμο για τα χείλη, προϊόντα για τα μαλλιά και πολλά άλλα φυσικά και οικονομικά καλλυντικά. Έχει καταπραϋντικές και μαλακτικές ιδιότητες, και όταν χρησιμοποιείται στο δέρμα βοηθά στη διατήρηση της υγρασίας του. Ιστορικά το κερί μέλισσας έχει χρησιμοποιηθεί ως αντισηπτικό και οι έρευνες δείχνουν ότι είχε χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία πληγών σε άλλες εποχές.

[pluton]

ΝΗΜΑ





Είναι τρίκλωνο, εξάκλωνο ή περισσοτέρων κλώνων βαμβακερή κλωστή που χρησιμοποιείται για φυτίλι. Στοιχίζει περίπου 2,60 η συσκευασία.





Το σωστό φυτίλι, ως γενική αρχή, είναι το κατάλληλο ανάλογα με την διάμετρο-πάχος του κάθε κεριού. Όσο πιο φαρδύ το κερί αντίστοιχα και τόσο πιο φαρδύ πρέπει να είναι και το φυτίλι, αυτός είναι ο γενικός κανόνας, αλλά οι ερασιτέχνες στις κατασκευές κεριών είναι βέβαιον πως μαθαίνουν να διαλέγουν το σωστό φυτίλι σιγά σιγά και εμπειρικά, μετά και από μερικές ...αποτυχίες.


Αν είναι μικρότερο απ΄ όσο πρέπει, το κερί θα σβήνει ή θα καίγεται μόνο γύρω γύρω από το φυτίλι σχηματίζοντας μια λιμνούλα κι αφήνοντας "άχρηστο" όλον τον υπόλοιπο όγκο του κεριού, αν το φυτίλι είναι μεγαλύτερο από το κανονικό το κερί θα καπνίζει.
Ως φυτίλι, εκτός από τα βαμβακερά και διατιθέμενα με το μέτρο ή τα ήδη κερωμένα που θα βρείτε στα καταστήματα με είδη κηροπλαστικής, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και κοινός σπάγγος - κορδόνι στην σωστή διάμετρο αλλά 100% βαμβακερός και ελάχιστη ποσότητα συνθετικού ή άλλης παρόμοιας ύλης να περιέχουν, είναι εντελώς ακατάλληλα.



Φυτίλι κερωμένο χρησιμοποιείται για μικρά κεριά.
Όπου προμηθευτείτε φυτίλια, θα βρείτε και τις ειδικές μεταλλικές βάσεις στήριξης του φυτιλιού, ιδιαίτερα χρήσιμες και πρακτικές ειδικά για ορισμένους τύπους κεριών.

[pluton]

ΕΡΓΑΛΕΙΑ




1.ΤΕΛΑΡΑ είναι σιδερένια (συμπαγές λαμάκι πλάτους 3 πόντων) παραλληλόγραμμα ύψους 30 εκατοστών και πλάτους 50 εκατοστών (η διαστάσεις ποικίλουν ανάλογα με το ύψος του κεριού που θέλουμε να φτιάξουμε και την ποσότητα). Στο πάνω μέρος δεξιά και αριστερά υπάρχουν εγκοπές για να μπορούμε να τα κρεμάσουμε, στα μεσαία λαμάκια στο μέσο ακριβώς, υπάρχουν τρύπες για να προσαρμοστούν στον μηχανισμό που θα γίνει το τύλιγμα.






ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Οι άνθρωποι αναζήτησαν τρόπους κατασκευής κεριού, στην συγκεκριμένη φωτογραφία, δεν γίνεται εμβάπτισμα των κεριών στο δοχείο αλλά ρίχνουν με κουτάλα κερί στα κρεμασμένα κεριά.



2.ΜΗΧΑΝΗ ΤΥΛΙΓΜΑΤΟΣ (αυτή που θα περιγράψω είναι χειροκίνητος ), δύο μπράτσα δεξιά και αριστερά πλάτους όσο το τελάρο μας, με εγκοπές που μπορούμε να περάσουμε το τελάρο στις τρύπες που είναι στα μεσαία λαμάκια. Μηχανισμός που συνδέεται με μανιβέλα και με ατέρμονα κοχλία ώστε να μπορεί να γυρίζει το τελάρο, και τέλος υποδοχή που μπορεί να περάσει νήμα για να τυλιχτεί στο τελάρο.