Τα παγκόσμια πρωτοσέλιδα του 19ου αιώνα

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Τα παγκόσμια πρωτοσέλιδα του 19ου αιώνα
Οι πηχυαίοι τίτλοι των εφημερίδων μιας άλλης ένδοξης εποχής!



Ποια ήταν άραγε τα γεγονότα που στιγμάτισαν τον πολύπαθο και αιματοβαμμένο 19ο αιώνα και έγιναν διεθνείς ειδήσεις, σε μια εποχή μάλιστα που ούτε τηλεόραση ούτε ραδιόφωνο ούτε και ίντερνετ υπήρχαν;

Ξεχασμένες πια από καιρό και κάτω από τόνους σκόνης, οι ειδήσεις μιας άλλης εποχής προκαλούσαν τα ίδια ρίγη συγκίνησης στους αναγνώστες των εφημερίδων, που έμοιαζαν τότε με πυκνογραμμένους τοίχους συμπαγούς κειμένου.

Κι όμως, τα πρωτοσέλιδα είχαν την ίδια αίγλη με τα αντίστοιχα του 20ού και 21ου αιώνα, καθώς και τότε λάμβαναν χώρα πόλεμοι, συγκρούσεις και άλλα κοσμοϊστορικά γεγονότα που έκαναν τον κόσμο να αναρωτιέται σε τι κόσμο ζει! Και δεν είχε καν δει ακόμα τις ζοφερές αλλά και συναρπαστικές ειδήσεις του επόμενου αιώνα…

Εδώ δεν θα κάνουμε ωστόσο ένα πλήρες χρονολόγιο του 19ου αιώνα, θα μιλήσουμε αντίθετα για στιγμές που χαράχτηκαν στις μνήμες του αιώνα, αν και αναγκαστικά θα μείνουν έξω περισσότερα απ’ όσα θα περιληφθούν.

Μιλάμε εξάλλου για έναν αιώνα ανακαλύψεων, επαναστάσεων, πολέμων και εφευρέσεων με κοσμοϊστορικές συνέπειες για την κοινωνία, μιλάμε για τον αιώνα στον οποίο συνέβη η λεγόμενη Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση (1865-1900), τα μέσα μεταφοράς και οι τρόποι επικοινωνίας έγιναν μαζικότεροι και γρηγορότεροι και γενικά ο κόσμος άλλαξε με ταχύτητες πρωτόγνωρες για την οικουμένη…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Το πρώτο τρένο λειτουργεί στη Βρετανία (Φεβρουάριος 1804)





Όταν ο βρετανός εφευρέτης Richard Trevithick έβαλε τον πρώτο λειτουργικό ατμοκίνητο συρμό σε ράγες για να ενώσει το ορυχείο και σιδηρουργείο Pen-y-darren με τη γειτονική πόλη Abercynon στη νότια Ουαλία, δεν είχε καν ιδέα τι αντίκτυπο έμελλε να έχει η μόλις και μετά βίας πετυχημένη μηχανή του. Μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες από την πρώτη αυτή αισιόδοξη δοκιμή, τα επιβατικά τρένα θα γινόταν το Νο 1 μέσο μετακίνησης για εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες, μια εφεύρεση που θα άλλαζε δραστικά το τοπίο των μετακινήσεων, της βιομηχανίας και της ίδιας της κοινωνίας τελικά. Ο σιδηρόδρομος θα άγγιζε βέβαια τα χρυσά του χρόνια στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, εδώ μιλάμε όμως για τα ίδια τα θεμέλια της εφεύρεσης που συγκλόνισε τον κόσμο. Πώς να μη φτάσει η είδηση σε κάθε γωνιά της Δύσης (και όχι μόνο);

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Νέλσον νικά κατά κράτος τον γαλλικό και ισπανικό στόλο στο Τραφάλγκαρ (Οκτώβριος 1805)




Η τεράστια σε έκταση και αντίκτυπο ναυμαχία στα ανοιχτά του ακρωτηρίου Τραφάλγκαρ των δυτικών παραλίων της Ισπανίας που έλαβε χώρα στις 21 Οκτωβρίου 1805 έδωσε οριστικό τέλος στη γαλλική και ισπανική κυριαρχία στη θάλασσα, ανοίγοντας τον δρόμο στο Ηνωμένο Βασίλειο να μετατραπεί στη θαλασσοκράτειρα παντοκρατορία του 19ου αιώνα (έναν τίτλο που θα δεν θα έχανε παρά πολύ αργότερα, κρατώντας τον ακόμα και στο μεγαλύτερο τμήμα του 20ού αιώνα).

Η ναυμαχία έδωσε ταυτοχρόνως έναν νέο ήρωα στους Βρετανούς, τον ναύαρχο Οράτιο Νέλσον, ο οποίος σκοτώθηκε στις εχθροπραξίες και ξεπήδησε έτσι ως εθνικός ήρωας της Βρετανίας. Η σπουδαιότερη σε σημασία ναυμαχία των Ναπολεόντειων Πολέμων και αναμφίβολα η κορυφαία θαλάσσια μάχη του 19ου αιώνα έδωσε οριστικό τέλος στις ορέξεις του Ναπολέοντα για απόβαση στη Βρετανία, ενθρονίζοντας το Βασιλικό Ναυτικό στην κορυφή της θάλασσας. Τα 27 πλοία της βρετανικής αρμάδας έσπειραν όλεθρο στα 33 καράβια του ενωμένου γαλλο-ισπανικού στόλου, με τα νούμερα να παραμένουν ενδεικτικά: 22 βυθισμένα πλοία του εχθρού και κανένα για τους Άγγλους!

Όταν ο Νέλσον άφηνε την τελευταία του πνοή έχοντας ήδη εξασφαλίσει τη νίκη για την αρμάδα του, περνούσε αυτόματα στη στρατιωτική αθανασία της ευρωπαϊκής ιστορίας. Όσο για τη ναυμαχία του 1805, αυτή άλλαξε τον ρου της παγκόσμια ιστορίας, όταν οι άγγλοι ναυτικοί κατατρόπωσαν τους Γάλλους και τους Ισπανούς, όλοι τους πάνω στα πιο τρομερά πολεμικά πλοία της εποχής, τα λεγόμενα πλοία γραμμής…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Ναπολέων ηττάται στο Βατερλό (Ιούνιος 1815)




Μια από τις αποφασιστικότερες μάχες σε ολόκληρη τη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία έλαβε χώρα στο Βατερλό του Βελγίου, εκεί δηλαδή που οι ενωμένες αγγλο-ολλανδικές δυνάμεις του δούκα του Ουέλιγκτον συνάντησαν τον πρωσικό στρατό ώστε να αντιπαρατεθούν με τα στρατεύματα του γάλλου στρατηλάτη. Η μάχη που έμελλε να περάσει στην καθομιλουμένη ως ταυτόσημο της απόλυτης ήττας έλαβε χώρα στις 18 Ιουνίου 1815 στην ύπαιθρο της Φλάνδρας, δίνοντας οριστικό τέλος στα επεκτατικά πλάνα του Βοναπάρτη, όντας η τελευταία μοιραία μάχη που θα τον έφερνε όχι μόνο εκτός εξουσίας αλλά και στην εξορία στη Νήσο Αγία Ελένη.

Ο αποκαλούμενος Έβδομος Συνασπισμός των αγγλο-πρωσικών δυνάμεων θέλησε να εξαφανίσει μια και καλή το φάντασμα του Βοναπάρτη που πλανιόταν πάνω από τη χαροκαμένη Ευρώπη, καθώς η επιστροφή του στον θρόνο της Γαλλίας (οι λεγόμενες «Εκατό Μέρες») έκανε την ήπειρο να μυρίζει και πάλι μπαρούτι. Κι έτσι ο Ναπολέων αποφάσισε να χτυπήσει Άγγλους και Πρώσους πριν τα στρατεύματά τους ενωθούν με τις υπόλοιπες δυνάμεις του Συνασπισμού και επιδοθούν σε ολομέτωπη επίθεση κατά της Γαλλίας, αν και υπολόγισε χωρίς τον ξενοδόχο, ήτοι τον Βρετανό Ουέλιγκτον και τον Πρώσο Μπλίχερ. Το Βατερλό μεταμόρφωσε τη Βρετανία σε ηγέτιδα δύναμη στην Ευρώπη για το υπόλοιπο του 19ου αιώνα, σηματοδοτώντας ταυτόχρονα το τέλος του μεγάλου στρατηλάτη, που θα πέθαινε λίγο αργότερα (1821) στην εξορία του στο απομονωμένο νησάκι…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Η Ελληνική Επανάσταση (Μάρτιος 1821)





Άλλο ένα αυτονομιστικό κίνημα δονεί την Ευρώπη και αυτή τη φορά είναι ο υπόδουλος ραγιάς που αποζητά τον λυτρωτικό άνεμο της ελευθερίας. Τον Φεβρουάριο του 1821, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κηρύσσει στο Ιάσιο της Μολδαβίας, το πνευματικό κέντρο του ελληνισμού, την επίσημη έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες με την επαναστατική του προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Έναν περίπου μήνα αργότερα, στις 25 Μαρτίου 1821, τη συμβολική ημερομηνία έναρξης της ελληνικής επανάστασης, ο επίσκοπος Παλαιών Πατρών Γερμανός ορκίζει τους επαναστάτες στη Μονή της Αγίας Λαύρας.


Οι επαναστάτες είχαν εισέλθει από τις 23 Μαρτίου στην Πάτρα και κήρυξαν τον αγώνα στην Πλατεία του Αγίου Γεωργίου. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Παπαφλέσσας και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης απελευθερώνουν την Καλαμάτα από τους Τούρκους, η Υψηλή Πύλη προβαίνει σε αντίποινα απαγχονίζοντας τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε' στην Κωνσταντινούπολη και τα θεμέλια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων μπαίνουν για τα καλά. Είναι οι πρώτες πράξεις ενός ένδοξου αγώνα που περαιτέρω περιγραφές δεν σηκώνει…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Μεγάλος Ιρλανδικός Λιμός (1845-1853)




Μια ασθένεια πλήττει τις πατατοκαλλιέργειες της Ιρλανδίας στα τέλη του καλοκαιριού του 1845, προκαλώντας έναν από τους χειρότερους λιμούς που γνώρισε ποτέ ο κόσμος. Με το 33% του ντόπιου πληθυσμού να βασίζεται στην πατάτα ως κύριο διατροφικό μέσο, το ξέσπασμα της επιδημίας στην καλλιέργειά της θα πυροδοτούσε μαζική λιμοκτονία, που θα διαρκούσε μέχρι το 1853 (η χρονιά του 1847 χαρακτηρίστηκε ως «Μαύρο ’47»).

Ήταν βέβαια και οι χειρισμοί των Βρετανών που θα επέτειναν το πρόβλημα: την ώρα που ο καθολικός πληθυσμός της χώρας καταπιεζόταν από τον αγγλικό ζυγό χωρίς να έχει τη δυνατότητα να κατέχει ή να μισθώνει γη, ο βρετανικός στόλος θα απέτρεπε κάθε αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας από άλλα έθνη, αφήνοντας τη χώρα στην ολοκληρωτική καταστροφή: 2 εκατομμύρια άνθρωποι εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα στην περίοδο του λιμού, με τη μεγαλύτερη μάζα να μετακινείται στις ΗΠΑ, και ο φόρος αίματος ανήλθε το 1853 σε 1,5 εκατομμύριο θύματα. Συνολικά, ο πληθυσμός της Ιρλανδίας συρρικνώθηκε κατά 25%...

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Η «Άνοιξη των Εθνών» με τη λαίλαπα των ευρωπαϊκών πολέμων (1848)




Το 1848, ένα από τα σημαντικότερα έτη στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, ξέσπασαν τόσες επαναστάσεις και επικράτησε τέτοιος αναβρασμός στην ήπειρό μας που το τραγικό έτος έμεινε στα κιτάπια ως «Άνοιξη των Εθνών» και «Χρονιά των Επαναστάσεων»! Το επαναστατικό κύμα που σάρωσε την ευρωπαϊκή ήπειρο και στράφηκε κατά της ηγεμονίας πρωτοεκδηλώθηκε στη Σικελία, πριν γενικευτεί στην Ιταλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Αυστριακή Αυτοκρατορία, με τις συνέπειές του να αγγίζουν 50 σχεδόν χώρες και να εξαπλώνονται τελικά ακόμα και στη Λατινική Αμερική!

Όλα τα δημοκρατικά και αντιφεουδαρχικά κινήματα καταπνίγηκαν τελικά στο αίμα και την καταστολή, με τις αντιδραστικές δυνάμεις να επιστρέφουν την Ευρώπη στη νομιμότητα. Καταρχάς, είχαμε το τοπικό αυτονομιστικό κίνημα που εκδηλώθηκε στη Σικελία τον Ιανουάριο του 1848 και αμέσως μετά, στις 24 Φεβρουαρίου, ακολούθησε η Γαλλία, πριν ο επαναστατικός πυρετός απλωθεί σαν επιδημία στην Ευρώπη και χτυπήσει Ρωσία, Ισπανία αλλά και σκανδιναβικές χώρες. Στη Μεγάλη Βρετανία το επαναστατικό πνεύμα αποκρυσταλλώθηκε σε άλλη μια δημοκρατική εξέγερση των Ιρλανδών, ενώ στο Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Δανία κατέληξε σε ειρηνικές μεταρρυθμίσεις σε ήδη υπάρχοντες θεσμούς. Δημοκρατικές εξεγέρσεις ξέσπασαν στις πρωτεύουσες τριών στιβαρών μοναρχιών, με τις κυβερνήσεις των Παρισίων, της Βιέννης και του Βερολίνου να παρακολουθούν αποσβολωμένες με τον φόβο περαιτέρω κλιμάκωσης των κινητοποιήσεων (η επανάσταση πέτυχε μόνο στη Γαλλία).

Και βέβαια η εξέγερση των Ούγγρων ήταν η σημαντικότερη μιας σειράς επαναστάσεων (Βοημία, Ιταλία) που εκδηλώθηκαν στην επικράτεια της Αυστρίας, ευνοημένες από τον γενικότερο αυτονομιστικό ξεσηκωμό. Ο αυστριακός αυτοκράτορας, βλέποντας τα απελευθερωτικά κινήματα να φτάνουν ως τις πύλες της Βιέννης, ενέδωσε στις πιέσεις και χορήγησε μια σειρά 31 χαλαρότερων νόμων (Απριλιανοί Νόμοι). Στην Πρωσία, ο βασιλιάς που ηγήθηκε του κινήματος για την ενοποίηση της Γερμανίας ύψωσε την τρίχρωμη σημαία ως σύμβολο της ενοποιημένης χώρας. Η Ευρώπη σε γενικό αναβρασμό λοιπόν και όλα αυτά μέσα σε μόλις μία χρονιά!

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Πόλεμος της Κριμαίας (Μάρτιος 1854)



Ο Κριμαϊκός Πόλεμος ξεκίνησε ως μια διαμάχη μεταξύ των ρώσων ορθόδοξων μοναχών και των γάλλων καθολικών αναφορικά με το ποιος θα είχε το προβάδισμα στους Αγίους Τόπους. Ο Τσάρος Νικόλαος Α’ της Ρωσίας διεκδίκησε το δικαίωμα να προστατεύσει τη χριστιανική κοινότητα και τις κτίσεις στους Αγίους Τόπους και προκειμένου να υποστηρίξει τις θέσεις του μετακίνησε στρατεύματα στη Βλαχία και τη Μολδαβία, τμήμα τότε της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατόπιν, ο ρωσικός στόλος κατέστρεψε τουρκικό στολίσκο στη Σινώπη της Μαύρης Θάλασσας και σε μια πρώιμη έξαρση της προπαγάνδας, η γαλλο-ρωσική διαμάχη για τους Αγίους Τόπους μετατράπηκε στην άμεση αιτία του Κριμαϊκού Πολέμου.

Από τη μία λοιπόν πλευρά, Αγγλική Αυτοκρατορία, Γαλλική Αυτοκρατορία και Οθωμανική Αυτοκρατορία (και το βασίλειο της Σαρδηνίας!) και από την άλλη μόνη η Ρωσική Αυτοκρατορία. Η Αγγλία εντάχθηκε στην πολεμική προσπάθεια γιατί η Ρωσία επιδίωξε να ελέγξει τα Δαρδανέλια και κατά συνέπεια τις διαδρομές της Μεσογείου. Αν και νικητής αναδείχθηκε τελικά ο συνασπισμός των κρατών, εντούτοις ο συγκεκριμένος πόλεμος καταγράφηκε ιστορικά ως ο πόλεμος στον οποίο η Βρετανία υπέπεσε σε σωρεία στρατηγικών λαθών και επέδειξε στρατιωτική ανωριμότητα και ανύπαρκτη υποστήριξη.

Παράλληλα όμως είναι ο πρώτος πόλεμος στον οποίο αναπτύχθηκαν στρατιωτικά νοσοκομεία και καλύφθηκε δημοσιογραφικά από πολεμικούς ανταποκριτές! Ήταν πράγματι η σύρραξη στην οποία έλαβαν μέρος οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής, καθώς ο μακροχρόνιος ανταγωνισμός συμφερόντων μεταξύ των κραταιών ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών για επιρροή και εκμετάλλευση των ανατολικών εδαφών της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε κλιμακωθεί πια σε ολομέτωπη σύγκρουση…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Παστέρ καταλήγει στην παστερίωση (1856)



Ο «πατέρας της μικροβιολογίας» που μας κληροδότησε την παστερίωση και τον εμβολιασμό έβαλε την επιστήμη κάτω από το μικροσκόπιο και αποκάλυψε τη δράση των μικροοργανισμών. Από τη δική του πειραματική εργασία πάνω στη ζύμωση θα ξεπηδούσε η παστερίωση, ο τρόπος δηλαδή να απαλλαγεί ένα υγρό (αλκοόλ, ξύδι, γάλα κ.λπ.) από τα νοσογόνα βακτήρια που το κάνουν να «χαλάει». Και βέβαια από τις ασίγαστες δοκιμασίες του στη θεωρία των μικροβίων θα γινόταν κοινός τόπος ότι τα βακτήρια προσβάλλουν και τους ζωικούς οργανισμούς, οδηγώντας τον τελικά στην ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολιασμών για μια σειρά από λοιμώδεις νόσους, όπως η λύσσα, ο άνθρακας, η ευλογιά, η φυματίωση κ.λπ.

Ο πρωτοπόρος της χημείας και πρωτεργάτης της μικροβιολογίας και της ανοσολογίας θα στεκόταν φάρος με τις αξιοσημείωτες τομές που εισήγαγε στην επιστημονική σκέψη, αποκαλύπτοντας τις αιτίες για μια σειρά από παθήσεις και σκαρώνοντας αποδοτικές θεραπείες που θα έσωζαν έκτοτε αναρίθμητες ανθρώπινες ζωές. Κι όλα ξεκίνησαν όταν ο Παστέρ έβαλε κάτω από το μικροσκόπιό του την πρώτη καλλιέργεια ιών.

Ο σπουδαίος επιστήμονας, εργαζόμενος στο πλαίσιο της θεωρίας των μικροβίων -την οποία δεν συνέλαβε φυσικά ο ίδιος αλλά ανέπτυξε περαιτέρω, πείθοντας τελικά την επιστημονική κοινότητα για την πραγματικότητα των νοσογόνων μικροοργανισμών-, απέδειξε ότι μικρόβια όπως τα βακτήρια ήταν υπεύθυνα για το ξύνισμα του κρασιού, της μπίρας, ακόμα και του ξιδιού και του γάλακτος. Ήταν πια έτοιμος να αναπτύξει μια τεχνική αφαίρεσης των μικροβίων μέσω βρασμού, που θα έπαιρνε το όνομά του και θα γινόταν κοινός τόπος στα πέρατα της οικουμένης: η παστερίωση! Ο ίδιος ολοκλήρωσε την πρώτη σειρά επιτυχημένων δοκιμασιών του στις 20 Απριλίου 1862…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Κάρολος Δαρβίνος αρθρώνει τη θεωρία της εξέλιξης (1859)



Ήταν η δημοσίευση του κοσμοϊστορικού συγγράμματος του άγγλου φυσιοδίφη για την «Καταγωγή των Ειδών» που έκανε τις αλλοτινές καλές φίλες επιστήμη και θρησκεία να μετατραπούν σε σκληροπυρηνικούς εχθρούς! Η ανατρεπτική θεωρία του Δαρβίνου ότι η ζωή εξελίσσεται μέσα στο διάβα του αχανούς γεωλογικού χρόνου ερχόταν σε τραγική και ασυμβίβαστη αντίθεση με τα κηρύγματα του χριστιανισμού ότι ο κόσμος και όλη του η ύπαρξη ήταν θείο δώρο μερικών μόνο χιλιάδων ετών ζωής.

Οι επιπτώσεις του πονήματος μόνο κατακλυσμιαίες μπορούσαν να λογιστούν και ήρθαν κι αυτές να προστεθούν στην Επιστημονική Επανάσταση και την απομάγευση του κόσμου μας. Μια νέα και σαφώς πιο «γήινη» και λογική γενιά επιστημόνων ερχόταν ολοταχώς να ανατρέψει παραδεδομένες πίστεις χιλιετιών και να επιβεβαιώσει στην πράξη τις εμπειρικές παρατηρήσεις του αιρετικού φυσιοδίφη. Η χρονιά του 1859 στιγμάτισε τον κόσμο όσο λίγες…