Τα κύτταρα διαθέτουν μηχανισμό που αναγνωρίζει τα παλιά και υποβαθμισμένα συστατικά τους (π.χ. ελαττωματικές πρωτεΐνες) και τα καταστρέφουν. Πρόκειται για μια δημιουργική καταστροφή. Χρησιμοποιούν αυτά τα υλικά είτε για να φτιάξουν καινούργια συστατικά είτε ως ενέργεια.
Μπορεί να θεωρηθεί η αυτοφαγία ως αποτοξίνωση από τις ελαττωματικές ουσίες που έχουν συσσωρευτεί στο εσωτερικό των κυττάρων. Ο όρος προέρχεται από το γεγονός ότι διαδικασία μοιάζει σαν τα κύτταρα να τρώνε ένα κομμάτι του εαυτού τους. Πρόκειται για μια καλά οργανωμένη διαδικασία ανακύκλωσης συστατικών. Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει σχετικά πρόσφατα το σημαντικό ρόλο αυτής της διαδικασίας ενώ υπάρχει ένα επιστημονικό περιοδικό που φιλοξενεί τη σχετική έρευνα σ’ αυτόν τον τομέα, το Autophagy.
Αυτό που ενισχύει την αυτοφαγία είναι η έλλειψη τροφής στο σώμα. Τα κύτταρα αισθάνονται ότι λείπει η ενέργεια και τα αμινοξέα, κι έτσι προσπαθούν να κάνουν την αναπλήρωση από τα άχρηστα υλικά τους. Κάνουν ότι περίπου και οι αστροναύτες που χρησιμοποιούν τα ούρα τους, αφού πρώτα τα καθαρίσουν, για να πιουν νερό. Το καλό είναι ότι η διαδικασία εκκαθαρίζει όχι μόνο οι προβληματικές ουσίες εντός των κυττάρων αλλά και τα διάφορα παθογόνα μικρόβια που μπορεί να βρίσκονται μέσα τους προάγοντας έτσι την υγεία. Θεωρείται ότι η αυτοφαγία μπορεί να είναι η αιτία που ο θερμιδικός περιορισμός μειώνει τις ασθένειες και παρατείνει τη ζωή.
Η αυτοφαγία είναι η διαδικασία με την οποία τα κύτταρα παραμένουν “fit” και είναι εξαιρετικά σημαντική για την υγιή γήρανση, οπότε δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η ανακάλυψη των μηχανισμών της τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής το 2016. Όταν τα γονίδια που προκαλούν την αυτοφαγία παρεμποδίζονται στα κύτταρα των θηλαστικών, παρατηρείται εκφυλισμός παρόμοιος με αυτόν της γήρανσης.
Η διαδικασία της αυτοφαγίας
Η διαδικασία έχει ως εξής: Όταν δεν υπάρχει τροφή στο σώμα, παράγεται μια ποικιλόμορφη ομάδα οργανιδίων που ονομάζονται λυσοσώματα (λέγονται έτσι επειδή προκαλούν “λύση”, δηλαδή διάσπαση των μακρομορίων). Τα λυσοσώματα αποτελούν σάκους που περιβάλλονται από μια μεμβράνη. Περιέχουν πάνω από 50 διαφορετικά ένζυμα τα οποία έχουν την ικανότητα τα διασπούν διάφορες ουσίες.