Ξυλογλυπτικη

[pluton]

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΗ







Ένας μαθητευόμενος καλό είναι να ξεκινήσει με ένα ρηχό ανάγλυφο, κατά προτίμηση όχι βαθύτερο από 3 χιλιοστά, το δε ξύλο που θα χρησιμοποιήσει καλό θα ήταν να είναι το φλαμούρι.

Το ξύλο τέλος πάντων που επιλέξαμε το σημαδεύουμε με την φόρμα και στην συνέχεις το ακινητοποιούμε με σφιγκτήρες στο πάγκο μας.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Ο ξυλογλύπτης φροντίζει να προστατεύει το ξυλόγλυπτο και τα χέρια του.




Η πρώτη δουλειά που κάνουμε είναι το ΤΑΚΙΑΣΜΑ δηλαδή το κόψιμο του περιγράμματος του σχεδίου κάθετα και στο βάθος που θέλουμε, για κάθε γύρισμα που κάνει το σχέδιο χρησιμοποιούμε το ανάλογο σκαρπέλο.




Στη συνέχεια διαμορφώνουμε το σχέδιο μας ώστε να πάρει την μορφή που θέλουμε.

Το χτύπημα του σκαρπέλου γίνεται ή με την ματσόλα ή με το πίσω μέρος της παλάμης μας (το σημείο εκείνο που ενώνει τον καρπό με την παλάμη).




Το χτύπημα του σκαρπέλου με το χέρι το κάνουμε σε κάθε περίπτωση αλλά κυρίως για να φτιάξουμε τις λεπτομέρειες.




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Πρωτόγονα μέσα ξυλογλυπτικής.



Το χέρι που κρατά το σκαρπέλο συνήθως ακουμπά στο σκαλιζόμενο ξύλο για να «φρενάρει» τα χτυπήματα, αν και ο έμπειρος ξυλογλύπτης χτυπά το σκαρπέλο με την ματσόλα όσο χρειάζεται κάθε φορά. Σαν φρένο πολλές φορές χρησιμοποιούμε όλο τον πήχη του χεριού που κρατά το σκαρπέλο ακουμπώντας το πάνω στο ξύλο.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Τα μέτρα ασφαλείας δείχνουν σοφία, ποτέ δεν ξέρεις από που μπορεί να σε βρει το κακό... πολλές φορές όμως υπερεκτιμούμε την τύχη μας ...

[pluton]

ΑΜΜΟΥΔΙΑ




Όταν τελειώσει η εργασία μας χρησιμοποιούμε την αμμουδιά για να φτιάξουμε άμμο στο γλυπτό μας, στο περιθώριο το σημείο που είναι έξω από το θέμα μας.

Την αμμουδιά την χτυπάμε με μικρή βαριοπούλα (του κιλού ή του μισού κιλού)κατά τέτοιο τρόπο που το εργαλείο να αφήνει το αποτύπωμα του στο ξύλο.







ΔΙΑΤΡΗΤΟ




Είναι το ξυλόγλυπτο που αφήνει κενά (όπως το κοφτό κέντημα), όταν σχεδιάσουμε το σχέδιό μας πχ ένα φύλλωμα εκεί που είναι να φύγει το ξύλο ανοίγουμε μια τρύπα με το τρυπάνι μας και μετά με σέγα κόβουμε το περίγραμμα.

Τα υπόλοιπα γίνονται όπως γίνεται ένα ξυλόγλυπτο, αφαιρούμε τα κομμάτια εκείνου του ξύλου που θα διαμορφώσουν το θέμα μας.

Μιας και μιλάμε για διάτρητο, ο σταυρός αυτός είναι αντίγραφο από αιθιοπικούς σταυρούς, έχω φτιάξει τρεις όλους και όλους τους δύο του χάρισα αυτός μου έμεινε.... αυτά είναι κάποτε νόμιζα ότι "τι είναι θα φτιάξω και άλλα πολλά, δώστο".... (ξύλο μαλακό αφρικάνικο, αγιούς νομίζω).

[pluton]

ΟΛΟΓΛΥΦΑ




Είναι η πλέον ολοκληρωμένη μορφή ξυλογλυπτικής, και δεν είναι παρά ένα ολοκληρωμένο γλυπτό από ξύλο πχ μια γοργόνα.

Στη τεχνική εδώ χρησιμοποιούνται όλων των ειδών τα εργαλεία, πριόνι, σκερπάνι, ράσπες, ξυλόλιμες κλπ.

Το ξύλο δεν είναι πλάκα ή σανίδα αλλά μεγάλος ορθογώνιος τάκος ανάλογος του θέματος που θέλουμε να φτιάξουμε, οι φόρμες εδώ γίνονται και στις τέσσερεις πλευρές του τάκου.

Το γλυπτό έχει πάντα μια βάση να στέκεται. Προσέχουμε το βάρος του γλυπτού να είναι μέσα στο κέντρο βάρους του.




ΠΡΟΣΩΠΟ




Το πρόσωπο έχει τις δυσκολίες του. Χρειάζεται συμμετρία, το ανθρώπινο πρόσωπο χωρίζεται οριζόντια και κάθετα.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Η γεωγραφία του προσώπου.



Οριζόντια χωρίζεται σε τρία ίσα μέρη (φέτες)

1.Το τμήμα από τα φρύδια και πάνω

2. Το τμήμα από τα φρύδια μέχρι το κάτω μέρος της μύτης (περιέχει και τα αυτία).

3. Από το κάτω μέρος της μύτης και κάτω.

Εδώ έχουμε μια ακόμα ανλογία σαν υποδιαίρεση η απόσταση αυτή χωρίζεται σε δύο ίσα μέρη

α. Από το τέλος της μύτης μέχρι το τέλος του στόματος

β. Από το τέλος του στόματος μέχρι εκεί που τελειώνει το πιγούνι.

Αυτά τα δύο τμήματα είναι ίσα.




Κάθετα χωρίζεται σε πέντε μέρη (φέτες)
1.Το αριστερό αυτί μέχρι την αρχή του αριστερού ματιού.
2.Την αρχή του αριστερού ματιού μέχρι το τέλος του αριστερού ματιού.
3.Το τέλος του αριστερού ματιού μέχρι το τέλος του δεξιού ματιού (περιλαμβάνει την μύτι και το κεντρικό μέρος του στόματος).
4.Από το τέλος του δεξιού ματιού μέχρι την αρχή του δεξιού ματιού.
5.Από την αρχή του δεξιού ματιού μέχρι και όλο το δεξί αυτί.

Εδώ πρέπει να πούμε ότι θεωρητικά τα δύο μάτια απέχουν μεταξύ τους ένα μάτι.

[pluton]

ΤΟ ΣΩΜΑ




Το ανθρώπινο σώμα χωρίζεται σε επτά ίσα μέρη: Το κεφάλι
1.Από το κεφάλι μέχρι το τέλος του στήθους.
2.Το τέλος του στήθους μέχρι τον αφαλό.
3.Από τον αφαλό μέχρι εκεί που ενώνονται τα πόδια.
4.Από το ένωμα των ποδιών μέχρι τα γόνατα.
5.Από τα γόνατα μέχρι το μέσο του καλάμι .
6.Από το μέσο του καλάμι μέχρι τα δάχτυλα του ποδιού.

Τα χέρια αναλογικά ανήκουν στα τμήματα 2, 3,4, και λίγο 5




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : σαν πρότυπο δες το ανθρώπινο σώμα του Λεονάρτο ντα Βίτσι.

[pluton]

Αυτό πήγαινε για κρεμάστρα, όταν το ολοκλήρωσα λυπήθηκα να το τρυπήσω για να βάλω άγκιστρα και το έκανα διακοσμητικό πάνω από το κρεββάτι στο εξοχικό .... και έτσι όμορφο είναι.

[pluton]

ΓΥΑΛΟΧΑΡΤΑΡΙΣΜΑ

Όταν τελειώσει το ξυλόγλυπτο πρέπει να το γυαλοχαρτάρουμε, ξεκινάμε το τρίψιμο με χοντρό γυαλόχαρτο Νο 4, μόλις τελειώσουμε το βρέχουμε να φύγουν τα γυαλιά και τα μικροροκανίδια και όταν στεγνώσει παίρνουμε το αμέσως ψιλότερο και η διαδικάσια αυτή γίνεται διαδοχικά μέχρι το Νο 150 του γυαλόχαρτου.



Το βρέξιμο γίνεται για να πετάξει μπιμπίκι το ξύλο.

Το γυαλοχαρτάρισμα θέλει ιδιαίτερη προσοχή διότι πρέπει να φροντίσουμε ειδικά με τα χοντρά γυαλόχαρτα να μη σπάσουμε τις γωνιές και τις μη εξαφανίσουμε τις λεπτομέρειες, με το μαλακό λοιπόν.



Μετά το γυαλοχαρτάρισμα ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η χρήση σκαρπέλου διότι τα καταστρέφει (το γυαλοχαρτάρισμα αφήνει ψιλά γυαλιά που δεν φαίνονται με γυμνό μάτι και χαλάνε το σκαρπέλο).







Προσέξτε στο ξυλόγλυπτο αυτό φαίνεται καθαρά η αμμουδιά.... γύρω από το γυμνό αυτό το τρυπητό στο πλαίσιο είναι η αμμουδιά.

[pluton]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Το κακό είναι ότι σ αυτού του τύπου την κασέλα δεν μπορείς να ακουμπήσεις τίποτα στο καπάκι (έχω φτιάξει και εγώ κασέλα κάποια στιγμή θα σας την δείξω).


ΒΕΡΝΙΚΩΜΑ




Το βερνίκωμα δίνει χρώμα και συντηρεί το ξύλο από το σαράκι , το βερνίκι χρησιμοποιείται όπως γράφουν οι οδηγίες στην συσκευασία του.










ΒΑΨΙΜΟ




Πριν το βάψιμο χρησιμοποιούμε κάσια ή άλλο υλικό που απορροφάται. Η κάσια βρίσκεται εύκολα στο εμπόριο και αραιώνεται με νερό. Πιθανά να θέλουμε να κάψουμε το ξύλο με φλόγιστρο για να φαίνεται παλαιό, αφού τελειώσουν όλες αυτές οι διαδικασίες, καλό είναι να το δώσουμε σε λουστραδόρο να το περάσει με πιστόλι διότι πλέον είναι κρίμα να πειραματιστούμε στο έργο μας. Η χρήση πινέλου συνήθως είναι επιζήμια διότι το πινέλο αφήνει πινελιές και τρίχες που φαίνονται μετά.

[pluton]

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗ




Οι ρίζες της εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής ξεκινούν από την μυθολιγική εποχή. Ο Δαίδαλος δεν ήταν μόνο αρχιτέκτονας αλλά και ξυλογλύπτης. Ο Δούρειος ίππος είναι ένα έργο ξυλογλυπτών, τα χρυσελεφάντινα αγάλματα ήταν ξυλόγλυπτα σκεπασμένα με φύλλα χρυσού και ελεφαντόδοντου.




Στη Βυζαντινή περίοδο το ξυλόγλυπτο γνώρισε μεγάλη άνθιση, δυστυχώς όμως τα έργα από ξύλο δεν αντέχουν στο χρόνο και έτσι το σύνολο των έργων έχει χαθεί , λιγοστά σώθηκαν.




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου ήταν ο Μητροπολιτικός Ναός της πόλης του Σουφλίου . Σπάνιο έργο τέχνης το ξυλόγλυπτο τέμπλο, του ξυλογλύπτη Σταμάτη Ταλιαδούρου ή Μαδυτινού (καταγόταν από τη Μάδυτο, Αν Θράκη).




Η Ελληνική ξυλογλυπτική ξεκινά τον 16ο αιώνα και το μαρμάρινο τέμπλο αντικαθίσταται από το ξυλόγλυπτο, η πιθανή προέλευση του ξυλόγλυπτου τέμπλου είναι η Ρωσία και ειδικότερα η περιοχή Νόβγκοροντ .




Την περίοδο της τουρκοκρατίας η ξυλογλυπτική είναι σε μεγάλη ακμή. Οι ξυλογλύπτες που την εποχή αυτή λέγονται ΤΑΓΙΑΔΟΡΟΙ. Κέντρα ξυλογλυπτικής τον 17ο και 18ο αιώνα ήταν η Ήπειρος, το Πήλιο, η Κρήτη και η Δ Μακεδονία, από το Μέτσοβο πχ έστελναν κασέλες στην Λέσβο.

Ονομαστά κέντρα εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής ήταν το Μέτσοβο, το Τούρνοβο, το Άγιο Όρος, και η Κρήτη.

Συντεχνία των Ταγιαδόρων γίνεται στην Αθήνα και το Τούρνοβο.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Αναφέρει ο Βασίλης Πλάτανος : «Το ‘‘ισνάφι’’ των ταγιαδόρων του Μετσόβου πήγαινε στις πιο αλλαργινές πόλεις για ν’ αναλάβει τα σπουδαιότερα έργα της ξυλογλυπτικής. Γι’ αυτό βλέπουμε, ότι όλες σχεδόν οι ρουμανικές, βουλγαρικές και σερβικές εκκλησίες, έχουνε να δείξουνε αριστουργήματα ελληνικής ξυλογλυπτικής, δουλεμένα από ταγιαδόρους του Μετσόβου κι από τα μαστοροχώρια της Ηπείρου, με τα περίφημα τέμπλα, άμβωνες, αρχιερατικούς θρόνους, βημόθυρα κ.λ.π. Τούτα γίνανε στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας και πιότερο κατά το 18ο αιώνα …».










Η εργασία γινόταν κατά δύο τρόπους:

Α. Ο πρωτομάστορας συμφωνούσε με τους επιτρόπους το είδος της δουλιάς και της αμοιβής, γύριζε στο χωρίο του και με τους βοηθούς του σκάλιζε το έργο, τα σκαλισμένα κομμάτια μεταφερόντουσαν στον τόπο παραγγελίας και συναρμολογούνταν, το χρύσωμα γινόταν επιτόπου. Έτσι έγινε το τέμπλο στο μοναστήρι του Δούσικου από ομάδα αδελφοξαδέλφων από το Λινοτίπι το 1767 εδώ το χρύσωμα έγινε 46 χρόνια αργότερα

Β. Η κατασκευή γινόταν επιτόπου δηλαδή στο μέρος παραγγελίας και διαρκούσε μήνες ή και χρόνια.

Για το ύψος αμοιβής των διαφόρων ξυλόγλυπτων έχουμε πληροφορίες από τα εξοδολόγια των εκκλησιών πχ το τέμπλο της Αγίας Κυριακής Ζαγοράς πληρώθηκε (1742-1744)στον τεχνίτη Λοίζο και Παναγιώτη 678 γρόσια. Το τέμπλο της Αγίας Παρασκευής στη Περαχώρα Ζαγοράς το 1810 στοίχισε 2.700 γρόσια εκ των οποίων τα 2.200 για το σκάλισμα, 155 για κρέας και κρασί για τους μαστόρους, 161 στους πριονιστάδες. Το ΚΑΡΦΟΜΑ, δηλαδή η συναρμολόγηση έγινε από τον τεχνίτη της οικογένεια ς Πρίγκουκαι αμοίφτηκε με 142 γρόσια

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα συνεργεία δεν ήταν πολυμελή ήταν συνήθως πό 4 έως 6 άτομα, ο λόγος είναι ευνόητος, οι μαστόροι ήθελαν να διατηρήσουν τα μυστικά της δουλιάς τους σε μικρό αριθμό ατόμων κυρίως συγγενικά.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ :Τέτοιου είδους ξυλόγλυπτα λιοντάρια (σε διάφορες στάσεις) βλέπει κανείς στον αρχιερατικό θρόνο στις Ορθόδοξες εκκλησίες.

[pluton]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ιερού ναού. Αγίας Παρασκευής Μετσόβου.

ΤΕΜΠΛΟ


Το βυαντινό τέμπλο είναι χαμηλό, από την εποχή του Ιουστινιανού διαμορφώνεται ένα είδος μικτής κιονοστοιχίας, ανάμεσα στα κολονάκια τοποθετούνται χαμηλά θωράκια εκτός του κεντρικού που είναι η ωραία πύλη.





ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Τμήμα από το εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου της Σμύρνης, που διασώθηκε και μεταφέρθηκε στην Αγία Φωτεινή Νέας Σμύρνης.



Κατά την τουρκοκρατία επικρατεί το ψηλό ξυλόγλυπτο τέμπλο και αυτό αντιβαίνει από το μέγεθος του ναού που συνήθως είναι μικροί και από ευτελή υλικά φτιαγμένοι.




Από τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αιώνα εμφανίζονται τα ΚΟΥΦΩΤΑ ή ΣΚΑΛΙΣΤΑ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ τέμπλα , σε αυτά αφαιρούνται τμήματα του φόντου και δημιουργούνται διαμπερή κενά ανάμεσα στις μορφές, τέτοια είναι του Αγίου Νικολάου Μακρινίτσας που έγινε το 1729, το τέμπλο της Ι μονής Ταξιαρχών Ζαγοράς που έγινε το 1734 Στη τεχνική αυτή είναι εμφανής η επίδραση του ευρωπαϊκού μπαρόκ ο οποίος είναι χαρακτηριστικό των καθολικών ναών, η θεματολογία βέβαια είναι καθαρά ορθόδοξη, το ελληνικό μπαρόκ δεν είναι ούτε ενιαίο ούτε καθαρό, της ηπειρωτικής Ελλάδος προέρχεται κυρίως από την Βιέννη, μερικά τέμπλα έχουν κατασκευαστεί στην Βιέννη από τους εκεί έλληνες τεχνίτες όπως της Παναγιάς Τσαριτσάνης. σε άλλες περιπτώσεις ο ταγιαδόρος αναλαμβάνει να κατασκευάσει το τέμπλο «κατά το σχέδιον της Βιέννης». Οι Βιενέζοι ξυλογλύπτες από αυτή την συναλλαγή με τους Έλληνες ξυλογλύπτες επηρεάστηκαν και αυτό φαίνεται από γράμματα που στέλνουν οι Έλληνες στα σπίτια τους. Στα Επτάνησα η επίδραση έρχεται από την Ιταλία. Τα ο μπαρόκ με στοιχεία από ροκοκό στοιχεία επηρεάζει την διακόσμηση στη Δ Μακεδονία , την Ήπειρο και την Α Θεσσαλία.



Από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα αρχίζει η κάθετη πτώση στην ξυλογλυπτική, το πλέγμα κατωτερότητας της τουρκοκρατίας βαραίνουν την ανώριμη συνείδηση των ελεύθερων πλέον Ελλήνων, και στρέφονται πια ή στο «αρχαίο κλεός» ή λαχανιασμένα κυνηγούν την ευθυγράμμιση με την Δ Ευρώπη. Εγκαταλείπεται η παλιά τεχνική και εισάγονται στοιχεία αταίριαστα στο μέχρι τότε ύφος, γείσα με κύματα, κίονες με ιωνικές ραβδώσεις, μαθηματική συμμετρία, καλλιγραφική ωραιοπάθεια κλπ στοιχεία ένα τέτοιο τέμπλο είναι του Αγίου Αθανασίου στο Κατηχώρι Πηλίου, έργο του Γεωργίου Φάππα και το τέμπλο του Αγίου Γεωργίου Συκής

Η επιστροφή στο παραδοσιακό σκαλιστό άρχισε στην διάρκεια του μεσοπολέμου. Τα τέμπλα γεμίζουν με σκάλισμα.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Δεσποτικός θρόνος.

[pluton]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Ο ξυλόγλυπτος άμβωνας του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Αγίας Φωτεινής Νέας Σμύρνης, διασώθηκε από την Καταστροφή του 1922 και μεταφέρθηκε στη Νέα Σμύρνη από τον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου του «Επάνω Μαχαλά» της Σμύρνης.


ΑΜΒΩΝΑΣ




Υπάρχουν τρία ειδών άμβωνες :



1.Ο άμβωνας των πρωτοχριστιανικών χρόνων που προοριζόταν για την ανάγνωση του Ευαγγελίου. Ήταν μαρμάρινοι χαμηλοί, ημικυκλικοί, με λίγα σκαλιά.
2.Ο συμπαγής άμβωνας που σκεπαζόταν με κιβώριο, με δύο σκάλες .
3.Ο άμβωνας στο κέντρο του ναού υπερυψωμένος με δύο σκάλες μία από ην ανατολή και άλλη από την δύση.

Στην τουρκοκρατία επικρατούν οι ξύλινοι άμβωνες και τοποθετούνται σε ένα κίονα της βορεινής κιονοστοιχίας, η σκάλα είναι είτε στριφτή (Αγία Παρασκευή Μετσόβου ) είτε ίσια (Άγιος Γεώργιος στο χωριό Αγίου Γεωργίου Πηλίου).

Η διακόσμηση του άμβωνα γίνεται με ζωγραφιστέ μικρογραφίες των αποστόλων και των Ευαγγελιστών (Αγία Τριάδα Ζακύνθου).




ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Το δικό τους χρώμα έχουν ο χαρακτηριστικός άμβωνας, ξυλογλυπτικά έργα του Ευσταθίου Προσαλέντη ή Μαϊστράλη. Ιερός ναός Ευαγγελίστριας μητροπολιτικής ναός Λευκάδας.


Υπάρχει ξυλόγλυπτη περιστερά με ανοιχτά φτερά εκεί τοποθετείται το Ευαγγέλιο. Με την πάροδο του χρόνου ο άμβωνας στολίστηκε με ξυλόγλυπτα που συνήθως ταιριάζουν με αυτά του τέμπλου.



ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ : Σκαλισμένο περιστέρι επί του άμβωνα.