Η οθωμανική Αθήνα

[Προέλλην]

Το παζάρι της Αθήνας. Edward Dodwell (1767-1832), Views in Greece from drawings by Edward Dodwell. London: Rodwell and Martin, 1821... Μια Αθήνα πολυπολιτισμική που κατοικείται κατά το 1/3 από Τούρκους και κατά τα 2/3 από Έλληνες (σύμφωνα με τον διπλωμάτη Felix Beaujour το 1798) αλλά και Ευρωπαίους που οι Μεγάλες Δυνάμεις στέλνουν ως διπλωματικούς αντιπροσώπους ήδη από τον 17ο αι. Στο παζάρι ακούγονται ελληνικά, τουρκικά, αλβανικά και όχι μόνο, οι άνθρωποι περνάνε ώρες στα καφενεία καπνίζοντας πίπες και πίνοντας καφέ, ζούνε σχετικά αρμονικά μεταξύ τους παρά τις διαφορετικές θρησκείες και γλώσσες, ενώ συχνά τις γιορτές τους τις γιορτάζουν μαζί στα αρχαία ερείπια. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Πύργος των Αέρηδων. Διακρίνεται ο Μεντρεσές, ιεροδιδασκαλείο των Τούρκων. William Cole (1800-1892), Select views of the remains of ancient monuments in Greece, as at present existing, from drawings taken and coloured on the spot in the year 1833. London, 1835.... Η βλάστηση στη γύρω περιοχή, όπου βόσκουν πρόβατα, είναι πλούσια και τα ποτάμια Ιλισός και Κηφισός χαρίζουν στιγμές δροσιάς στους ντόπιους και βοηθάνε στην καλλιέργεια των πενήντα χιλιάδων ελαιόδεντρων, ενώ τόσο οι χριστιανοί όσο και οι μωαμεθανοί, πιστεύοντας στις αρχέγονες δυνάμεις του νερού, κάνουν εναλλάξ λιτανείες. Ευρωπαίοι περιηγητές και ρομαντικοί ζωγράφοι, Άγγλοι αριστοκράτες που με το τέλος των σπουδών τους κάνουν το grand tour στην Ανατολή αλλά και Γάλλοι ήδη από την εποχή του Λουδοβίκου ΙΔ', του βασιλιά Ήλιου, κάνουν την εμφάνισή τους αναζητώντας το χαμένο μεγαλείο της αρχαίας πόλης των Αθηνών. Όσο περνούν τα χρόνια και με κορύφωση τις αρχές του 19ου αι., λίγο πριν ξεσπάσει η Επανάσταση, το φιλελληνικό κίνημα και ο αριθμός των περιηγητών αυξάνονται σημαντικά. Όπως, φυσικά, και ο αριθμός όσων κατέφθαναν για να λεηλατήσουν τις αρχαιότητες. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Το μνημείο του Θρασύλλου. Οικογένεια ορθόδοξων πιστών κατευθύνεται προς την Παναγιά Σπηλιώτισσα. James Stuart (1713-1788) and Nicholas Revett (1720-1804), The antiquities of Athens measured and delineated by James Stuart ... and Nicholas Revett. London: Printed by J. Haberkorn, 1762-1816, II, Chapt. IV. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Ποικίλη Στοά. Το τζαμί Τζισδαράκη (ή Κάτω Συντριβανιού). Tο οδοιπορικό του Du Moncelπραγματοποιήθηκε το 1834, στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Thιodose Achille Louis vicomte Du Moncel (1821-1888), Vues pittoresques des monuments d'Athθnes. Collection composιe de quatorze grandes planches lithographiιes, d'un panorama de la ville, et d'un texte explicatif avec gravures. Paris: chez Victor Delarue, imprimι par H. Fournier, 1845. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Χορός των Δερβίσηδων στον Πύργο των Αέρηδων. Edward Dodwell (1767-1832), Views in Greece from drawings by Edward Dodwell. London: Rodwell and Martin, 1821. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Περικλής Παπαχατζιδάκης (1905-1990), Άποψη εκκλησίας / τζαμιού στο Μοναστηράκι (Τζαμί του Τζισταράκη), α΄μισό 20ού αι., ζελατινο-αργυρούχο γυάλινο αρνητικό. Μουσείο Μπενάκη, Φωτογραφικό Αρχείο. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Περικλής Παπαχατζιδάκης (1905-1990), Άποψη ναού Αγίων Ταξιαρχών και οδού Επαμεινώνδα στη Αθήνα (Φετιχιέ Τζαμί), α΄μισό 20ού αι., ζελατινο-αργυρούχο γυάλινο αρνητικό. Μουσείο Μπενάκη, Φωτογραφικό Αρχείο. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

Το αρχοντικό των Μπενιζέλων, που είναι επισκέψιμο επί της οδού Αδριανού, ήταν ένα από τα λαμπρότερα της οθωμανικής Αθήνας. Πηγή: www.lifo.gr

[Προέλλην]

[Προέλλην]

Οι Οθωµανοί κατέλαβαν τον οικισµό της Αθήνας το 1456, αλλά το κάστρο της Ακρόπολης παραδόθηκε στους Τούρκους από το Φλωρεντινό δούκα των Αθηνών, Φραγκίσκο Β’ Ατζαϊόλι, τον Ιούνιο του 1458, αµαχητί. Η εκτίµηση των ιστορικών είναι ότι ο Οµάρ, διοικητής των οθωµανικών δυνάµεων, απέφυγε να επιτεθεί κατά µέτωπον, διότι γνώριζε το θαυµασµό του Μωάµεθ Β’ για τα λαµπρά µνηµεία της πόλης.

Ο σουλτάνος έφτασε τον Αύγουστο του 1458 και παρέµεινε στην Αθήνα για τέσσερις µέρες. Ο βυζαντινός ιστορικός Γεώργιος Φραντζής αναφέρει ότι ο Μωάµεθ Β’ ήταν καλλιεργηµένος άνθρωπος, που γνώριζε ελληνικά, λατινικά, αραβικά, περσικά και χαλδαϊκά. Ενθουσιάστηκε µε τα κλασικά αριστουργήµατα της Ακρόπολης και παραχώρησε διοικητικά και φορολογικά προνόµια στους Αθηναίους.

Η πόλη υπάγονταν στον αρχιευνούχο του σουλτανικού χαρεµιού, από τους πλουσιότερους Οθωµανούς αξιωµατούχους. Ο Μωάµεθ έδειξε ενδιαφέρον για τα ζητήµατα της ορθόδοξης εκκλησίας και επέτρεψε την απευθείας εκλογή του µητροπολίτη Αθηνών από τον Πατριάρχη. Υπάρχουν µάλιστα ενδείξεις ότι απέδωσε τον Παρθενώνα, ως εκκλησία της Παναγίας της Αθηνιώτισσας, στους ορθοδόξους, τουλάχιστον µέχρι τον Πρώτο Ενετοτουρκικό Πόλεµο (1463-1479), οπότε µετατράπηκε σε τζαµί.

Σε ανάµνηση της επίσκεψης του Μωάµεθ κτίστηκε, στο χώρο της Ρωµαϊκής Αγοράς, το Φετιχέ Τζαµί, ο πρωιµότερος µουσουλµανικός ιερός χώρος της Αθήνας. Η ανέγερση του τεµένους στο κεντρικότερο σηµείο της πόλης, στα ερείπια της βυζαντινής εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων, υπογράµµιζε την πρόθεση των Οθωµανών να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στην Αθήνα. Σε µία υδατογραφία αγνώστου καλλιτέχνη (mve 1035), από τις αρχές της δεκαετίας του 1830, το τζαµί εικονίζεται ακόµα στην αρχική του µορφή. Ο κεντρικός τρούλος στηρίζεται σε τέσσερα τεταρτοσφαίρια, ενώ ο µιναρές υψώνεται δίπλα σε κυπαρίσσια και φοίνικες.

Τα στοιχεία, που αφορούν στην ιστορία της πόλης κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας, είναι σχετικά σπάνια. Εντούτοις µία γενική εικόνα προσφέρουν οι περιγραφές των περιηγητών, οι λίγες απεικονίσεις, που σώθηκαν, και τα µνηµεία, που διατηρήθηκαν. Μολονότι οι αφηγήσεις παρουσιάζουν ενίοτε αντιφάσεις, φαίνεται ότι η ευηµερία ή παρακµή της πόλης και των κατοίκων της είχαν συνάφεια µε τις πολιτικές εξελίξεις στο χώρο της αυτοκρατορίας και τις αποφάσεις των τοπικών αξιωµατούχων.