Δημοσίευσηαπό Ακρίδης Κατσαριδόπουλος » 03 Σεπ 2022, 12:03
Η τετραετία του Ε. Βενιζέλου (1928-1932)
Με την εκλογική νίκη του κόμματος των Φιλελευθέρων στις 19 Αυγούστου 1928 ο Ε. Βενιζέλος επανέρχεται στην πολιτική διακυβέρνηση της Ελλάδας αποκαθιστώντας τη σταθερότητα, έστω και βραχύβια, στο εσωτερικό πολιτικό σύστημα. Σε αντιδιαστολή με την προηγούμενη κυβερνητική του θητεία (περίοδος 1910-1920), το ιδιάζον-προσδιοριστικό χαρακτηριστικό της πολιτικής του πράξης εντοπίζεται στην προτεραιότητα της εσωτερικής έναντι της εξωτερικής πολιτικής. Η κεντρική συνιστώσα του αναπροσανατολισμού των στόχων της υψηλής στρατηγικής του κρητικού πολιτικού αποκρυσταλλώνεται, αφενός, στην απεμπόληση της πολιτικής της Μεγάλης Ιδέας και, αφετέρου ενίσχυση της θέσης-ρόλου της Ελλάδας στο ανταγωνιστικό περιφερειακό της υποσύστημα, γεγονός που προεπίτασσε την εσωτερική της ανόρθωση.
Ποιοι ήταν όμως οι αξονικοί πολιτικοί σκοποί της αναμορφωμένης υψηλής στρατηγικής του Έλληνα πρωθυπουργού; Ποια τα θεμελιώδη μέσα για την πραγμάτωσή τους; Ποιος ο βαθμός αποτελεσματικότητας της πολιτικής του πράξης;
Συνοπτικά και σχηματικά ο κεντρικός στόχος της πολυδιαυλικής υψηλής στρατηγικής του Ε. Βενιζέλου κρυσταλλώνεται στο δίπολο προστασία συμφέροντος επιβίωσης μέσω της διασφάλισης-προάσπισης του καθεστώτος της Λοζάνης και αποκατάσταση της θέσης-ρόλου-εθνικού γοήτρου της Ελλάδας στη βαλκανική της περιφέρεια, μέσω της εξόδου της από το καθεστώς της πολιτικοδιπλωματικής απομόνωσης, απότοκο των ανεπίλυτων διμερών ζητημάτων με με τους περιφερειακούς της συνδαιτυμόνες και τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις. Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου ως ικανές και αναγκαίες συνθήκες ορίζονταν:
1. Η πολιτικοστρατηγική συνεννόηση με τη μείζονα μεσογειακή ναυτική δύναμη -Ιταλία- η οποία επισφραγίστηκε με τη σύναψη (στις 23.9.1928) συμφώνου φιλίας και δικαστικού διακανονισμού πενταετούς διάρκειας των άλλων προβλεπόταν και η αμοιβαία πολιτικοδιπλωματική υποστήριξη σε περίπτωση εξωτερικής απειλής μίας εκ των δύο χωρών. Η αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων με την Ιταλία αναγόταν σε αξονική αρχή της εξωτερικής πολιτικής του Ε. Βενιζέλου, αφενός γιατί συνωθούσε στη διεύρυνση του διπλωματικού ορίζοντα της ελληνικής υψηλής στρατηγικής αυξάνοντας τα περιθώρια επιλογών, ελιγμών και εξισορροπήσεων με συνεπαγόμενο τη διασφάλιση ενός βαθμού ανεξαρτησίας-απεξάρτησης από τον αγγλογαλλικό άξονα, αφετέρου γιατί ενίσχυε τη θέση-ρόλο-γόητρο της Ελλάδας στο περιφερειακό της υποσύστημα αποκαθιστώντας την ισορροπία διαπραγματευτικής ισχύος με τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη.
2. Η επίλυση των διμερών διαφορών με τα βαλκανικά κράτη. Ο διπλωματικός ελιγμός του Ε. Βενιζέλου να επισκεφτεί το Βελιγράδι αμέσως μετά την υπογραφή του Ελληνοϊταλικού συμφώνου και έχοντας διασφαλίσει τη διπλωματική υποστήριξη της Γαλλίας απέληξε στην επιτυχή διαρρύθμιση των διμερών ζητημάτων με τη Γιουγκοσλαβία. Με άλλα λόγια, ο έλληνας πρωθυπουργός χρησιμοποίησε εργαλειακά την Ελληνοϊταλική συμφωνία ως μέσο διπλωματικής πίεσης προς το Βελιγράδι επισείοντας την ενδεχόμενη ελληνική προσφυγή στην ιταλική προστασία, εάν και εφόσον η Γιουγκοσλαβία εξακολουθούσε να προβάλλει υπέρμετρες εδαφικές αξιώσεις. Τοιουτοτρόπως, καθιστώντας εναργή την ελληνική πολιτική θέση/εναντίωση στις αξιώσεις του Βελιγραδίου (δημιουργία ελεύθερης ζώνης στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και έλεγχο της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης-Γευγελής) και με τη διαμεσολάβηση του Παρισίου, θα επιτύχει τον μετριασμό των γιουγκοσλαβικών αξιώσεων και την επιτυχή απόληξη των διμερών διαπραγματεύσεων με την υπογραφή δύο πρωτοκόλλων (11.10.1929) και ενός συμφώνου φιλίας, συνδιαλλαγής και ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών 27.3.1929). Η αναβίβαση της θέσης-ρόλου της Ελλάδας αντικατοπτρίστηκε στην ενίσχυση-διεύρυνση των φιλικών της δεσμών με τη Ρουμανία, απότοκο της προηγούμενης σύναψης διμερούς συμφώνου από την κυβέρνηση του Α. Ζαΐμη (21.3.1928). Η επίσκεψη του Ε. Βενιζέλου στο Βουκουρέστι τον Αύγουστο του 1931 ολοκληρώθηκε με την υπογραφή νέας διμερούς Συμβάσεως Εμπορίου, Ναυσιπλοΐας και Εγκαταστάσεως.
Τουναντίον, η εξομάλυνση των εκκρεμών διαφορών με την Αλβανία και τη Βουλγαρία προσέκρουε σε ανυπέρβλητα πολιτικά εμπόδια. Με την πρώτη οι προστριβές εντοπίζονταν στο καθεστώς της ελληνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο, ενώ η αναθεωρητική πολιτική της Βουλγαρίας καθ' όλη τη διάρκεια του μεσοπολέμου για αναθεώρηση του καθεστώτος της Λωζάνης με αντικειμενικό στόχο την πρόσκτηση ελληνικών εδαφών -Μακεδονία, δυτική Θράκη- απειλούσε την ελληνική εδαφική ακεραιότητα (συμφέρον επιβίωσης). Το αδιέξοδο στις ελληνο-βουλγαρικές σχέσεις κορυφώνεται κατά τη διάρκεια του 1931, μετά την καταγγελία από την ελληνική πλευρά της προσωρινής ελληνοβουλγαρικής εμπορικής σύμβασης, ως απάντηση στην απόφαση της βουλγαρικής κυβέρνησης για την αύξηση των εισαγωγικών δασμών σε ορισμένα ελληνικά προϊόντα.
3. Προσέγγιση και εξομάλυνση των πολιτικοδιπλωματικών της σχέσεων με τις μεγάλες δυνάμεις. Μείωση της πολιτικοστρατιωτικής εξάρτησης της Ελλάδας από τους συνδυασμούς των μεγάλων δυνάμεων «και δη εκείνων, αίτινες εζήτουν να ασκούν την επιρροήν εις τα Βαλκάνια».
4. Πολιτικοδιπλωματική συνεννόηση με την κεμαλική Τουρκία. Η συμβολή του Ε. Βενιζέλου υπήρξε αποφασιστική για τη διαρρύθμιση των διμερών ελληνοτουρκικών διαφορών, την ενίσχυση των πολιτικοδιπλωματικών σχέσεων των δύο κρατών, την εγκαθίδρυση ενός κλίματος détente -ύφεσης- και μίας βραχύβιας περιόδου φιλίας-συνεργασίας.
Δ. Τσιριγώτης, Νεότερη και σύγχρονη ελληνική ιστορία: Διεθνείς σχέσεις και διπλωματία, 2018, σ. 370-375
0 .
