ο ρόλος των Σλάβων στον συμμοριτοπόλεμο

[Adminović]

Σου πάνε τα κόκκινα.

[ελληνας]

Σου πάνε τα κόκκινα.

έτσι μπράβο
βγες απ τη ντουλάπα σου

[ελληνας]

[φρονείν ελληνικώς]

[Τλαξκαλτέκος]

https://ejournals.epublishing.ekt.gr/in ... 1/8522.pdf

Γενικά, η πολιτική του ΚΚΕ όπως και των υπολοίπων κομμουνιστικών κομμάτων της Βαλκανικής διαμορφώθηκε κατά το Μεσοπόλεμο στη βάση κάποιων γενικών θεωρητικών αρχών που ανταποκρίνονταν στο μοντέλο της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία, όχι, όμως, και στις πραγματικές συνθήκες των Βαλκανίων την περίοδο αυτή. Η αντίφαση αυτή αντανακλούσε τόσο την πολιτική ανεπάρκεια των νεόκοπων κομμουνιστικών κομμάτων της περιοχής όσο και την ανισορροπία στις σχέσεις τους με το πολιτικό τους κέντρο, το Κομμουνιστικό κόμμα της Ρωσίας, από το οποίο εκπορεύονταν οι αρχές αυτές, και μάλιστα εν είδει διαταγών.

Έτσι, την περίοδο που αναπτύσσεται το κομμουνιστικό κίνημα των Βαλκανίων η γενική στρατηγική της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας της Ευρώπης ήταν να επιδιωχθεί η σοσιαλιστική επανάσταση σε συνδυασμό με τα αιτήματα των λαών για εθνική αυτοδιάθεση. Ο ίδιος ο ηγέτης του παγκόσμιου κομμουνισμού Β. Ι. Λένιν θεωρούσε ότι ο εθνικισμός ήταν μια πληγή που μόνο η εργατοαγροτική συμμαχία ενός λαού που διεκδικεί την εθνική του ύπαρξη θα μπορούσε να κλείσει .

Με αυτή την έννοια, για το Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (Μπολσεβίκοι) η αυτοδιάθεση της Βαλκανικής, στο πλαίσιο μιας Ομοσπονδίας των Κομμουνιστικών κομμάτων της περιοχής, θα ήταν όχι μόνο η ασφαλέστερη λύση των εθνικιστικών προβλημάτων της περιοχής αλλά και ο προαγωγός της επανάστασης στη νοτιο-ανατολική Ευρώπη. Επιπρόσθετα, και πάλι σε θεωρητικό επίπεδο, πολιτικές θέσεις όπως ότι στο ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού η επανάσταση θα προερχόταν από τον πλέον αδύνατο κρίκο της αλυσίδας , τα κράτη δηλαδή εκείνα στα οποία υπήρχαν οι εντονότερες αντιθέσεις, ανέδειξαν το βαλκανικό χώρο σε κύρια εστία της μελλοντικής επανάστασης, αφού η περιοχή λόγω των εθνικιστικών αντιθέσεων θα αποτελούσε το πεδίο όξυνσης των καπιταλιστικών αντιφάσεων. Σύμφωνα με τη λογική αυτή, ο κομμουνιστής των Βαλκανίων δεν αντιμετώπιζε προβλήματα που αφορούσαν τις εθνικιστικές επιδιώξεις των όμορων κρατών, αλλά μόνο θέματα που σχετίζονταν με τη σοσιαλιστική επανάσταση στην περιοχή. Ο ενθουσιασμός κατέστειλε, έτσι, τον πολιτικό ρεαλισμό.

Εντούτοις, για την ελληνική αριστερά δεν έγινε ποτέ δυνατό να αρθεί το κλίμα μιας έντονης δυσπιστίας, δεδομένου ότι διαρκώς αιωρούνταν η υποψία ότι η επίκληση γενικών θεωρητικών αρχών συγκάλυπτε το βουλγαρικό εθνικισμό . Με την έννοια αυτή το ελληνικό σοσιαλιστικό κόμμα, αμέσως μόλις έκανε αισθητή την παρουσία του στο διεθνές πολιτικό στερέωμα στα τέλη της δεκαετίας του 1920, έσπευσε να διακοινώσει προς πάσα κατεύθυνση ότι απέρριπτε κάθε ιδέα περί ομοσπονδιοποίησης των Βαλκανίων στη βάση των προτάσεων των γειτονικών κομμουνιστικών κομμάτων και ότι αποδεχόταν μόνο τα σχέδια εκείνα που προωθούσαν τη συνομολόγηση ειρήνης χωρίς εδαφικές διεκδικήσεις.

Τα πράγματα περιεπλάκησαν από τη στιγμή που άρχισε να επεμβαίνει και η Κομμουνιστική Διεθνής, που ιδρύθηκε το Μάρτιο του 1919 στη Μόσχα, προωθώντας για τα θέματα των Βαλκανίων την εκδοχή του βουλγαρικού κόμματος που ήταν την περίοδο αυτή και το ισχυρότερο της Χερσονήσου. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την αντίδραση μιας μεγάλης μερίδας στελεχών του ελληνικού σοσιαλιστικού κόμματος που εκφράστηκε με τη διατύπωση έντονων επιφυλάξεων για τη σκοπιμότητα προσχώρησης του στη Διεθνή .

Η αντιπαράθεση αυτή προσέλαβε τη μορφή ανοικτής πολιτικής κρίσης στις σχέσεις Ελλήνων σοσιαλιστών και Κομμουνιστικής Διεθνούς, όταν η Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία υπό το Βούλγαρο Γραμματέα Β. Κολάρεφ ανακοίνωσε την απόφαση της περί δημιουργίας ανεξάρτητου μακεδόνικου έθνους χωρίς πλειοψηφούσα μειονότητα, ως συνθήκη για την επίλυση των εθνικιστικών προβλημάτων της περιοχής αλλά και την προώθηση των συμφερόντων της διεθνούς αριστεράς . Αξιοσημείωτο είναι ότι η απόφαση αυτή ενώ ευνοούσε σκανδαλωδώς τις θέσεις της βουλγαρικής πλευράς —Έλληνες και Σέρβοι που ασκούσαν εξουσία σε μακεδόνικα εδάφη που βρίσκονταν μέσα στα όρια των δύο κρατών θεωρούνταν κατακτητές— αυτή ήταν μία από τις διαπιστώσεις του 3ου Έκτακτου Συνεδρίου του Σ.Ε.Κ.Ε. - , έβλαψε τελικά τους ίδιους τους Βούλγαρους κομμουνιστές που θεωρήθηκαν στη χώρα τους ως τροχοπέδη στην επίτευξη του μακεδόνικου οράματος περί ενσωμάτωσης της Μακεδονίας στη Βουλγαρία. . Με την απόφαση τους περί ανεξάρτητου μακεδόνικου έθνους χωρίς πλειοψηφούσα μειονότητα οι Βούλγαροι κομμουνιστές εγκατέλειπαν την πάγια βουλγαρική θέση ότι υπήρχε βουλγαρική πληθυσμιακή πλειοψηφία στην περιοχή. Μόνο με την ίδρυση της φιλοκομμουνιστικής μακεδόνικης οργάνωσης Ε.Μ.ΕΟ-Ενωμένης, μπόρεσαν οι Βούλγαροι κομμουνιστές να ανακάμψουν και να αποτινάξουν τις κατηγορίες περί προδοσίας .

Οι αποφάσεις της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας προκάλεσαν γενική αναστάτωση στην ελληνική αριστερά. Τόσο κατά τη διεξαγωγή του 5ου Συνεδρίου της Διεθνούς, το καλοκαίρι του 1924, όσο και μετά την ανακοίνωση της απόφασης της Βαλκανικής Ομοσπονδίας, το ΣΕΚΕ(κ) διακοίνωσε προς κάθε κατεύθυνση την απορριπτική του θέση. Μάλιστα, εμπόδισε την κοινοποίηση των αποφάσεων αυτών στα κομματικά μέλη και έστειλε έγγραφη διαμαρτυρία στη Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία . Ο Μανουηλίσκι, υπεύθυνος της Κ.Δ. για τα εθνικά ζητήματα κατηγόρησε τον αντιπρόσωπο του ΚΚΕ στο Συνέδριο της Διεθνούς ως εθνικιστή, επειδή υπεραμύνθηκε της πολιτικής του ΣΕΚΕ, ότι στη Μακεδονία πλειοψηφούσε το ελληνικό στοιχείο.

Ακόμη και στην ίδια την ηγεσία του κόμματος, τόσο ο Γραμματέας Θ. Αποστολίδης όσο και ο δεύτερος τη τάξει Γ. Κορδάτος απέρριπταν χωρίς δεύτερη συζήτηση το σύνθημα περί ανεξαρτησίας της Μακεδονίας. Λίγο πριν διεξαχθεί το Έκτακτο Συνέδριο του Κόμματος στα τέλη Νοεμβρίου του 1924, έδωσαν τελικά στη δημοσιότητα τις Αποφάσεις της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Συνδιάσκεψης με μοναδικό στόχο να προετοιμαστούν καλύτερα τα μέλη για να τις αντικρούσουν .

Ωστόσο, λόγω του γεγονότος ότι στο Συνέδριο θα συνεχιζόταν αυτό που οι Σοβιετικοί θεωρούσαν ως ελληνική ((ανταρσία», η Κομιτέρν έστειλε τα μέλη της εκτελεστικής της επιτροπής, Ντ. Μανουηλίσκι και Ριχ. Σμέραλ, προκειμένου να επέμβουν, αν παρίστατο ανάγκη . Από την επιθετική παρέμβαση του Μανουηλίσκι, εν μέσω έντονων αντιδράσεων το Συνέδριο όχι μόνο αποδέχθηκε την «μπολσεβικοποίηση» του κόμματος, και την απόλυτη υπαγωγή του στην Κ.Δ. αλλά υιοθέτησε και την πολιτική της Κομιτέρν για το Μακεδόνικο. Και αυτό, παρά την επιμονή των διαφωνούντων ότι στο ελληνικό τμήμα της Μακεδονίας δεν ήταν δυνατό να έχει υπόσταση η πολιτική της Διεθνούς . Η «Απόφαση πάνω στο εθνικό» που δόθηκε στη δημοσιότητα στις 6-7 Φεβρουαρίου 1925 και στην οποία δηλωνόταν ότι το ΚΚΕ θεωρούσε ως απόλυτα αποδεκτό το δικαίωμα των «λαών» της Μακεδονίας για αυτοδιάθεση, αποτέλεσε την απαρχή μιας μεγάλης περιπέτειας για την Ελλάδα και τους ίδιους τους κομμουνιστές . Γιατί αμέσως μόλις δημοσιεύθηκε ξέσπασε ένα κύμα διώξεων εις βάρος των μελών του κόμματος ενώ στην ελληνική Μακεδονία επικράτησε πραγματικό χάος με κύριο αποτέλεσμα την ένταση των εθνικιστικών προστριβών .

Εξαιτίας της κατάστασης αυτής δύο μήνες αργότερα, η ΚΕ του ΚΚΕ έστειλε εγκύκλιο στην οργάνωση Μακεδονίας που αναφερόταν στο χάος που επικρατούσε εκεί και στην ουσία υιοθετούσε την άποψη ότι το κόμμα παρασύρθηκε λόγω επαναστατικού ρομαντισμού . Μάλιστα, από τη στιγμή εκείνη και ύστερα ξεκίνησε μια διαρκής, δημόσια σε αρκετές περιπτώσεις, συζήτηση για την ορθότητα της απόφασης αυτής. Ακόμη και ο ίδιος ο Γραμματέας του ΚΚΕ Π. Πουλιόπουλος —ο οποίος τελούσε υπό παραίτηση κατηγορούμενος για τροτσκισμό — παραδέχθηκε από τις στήλες του Ριζοσπάστη, στα 1927, ότι η πολιτική του ΚΚΕ ήταν απολύτως εσφαλμένη . Σε ανάλογη αρθρογραφία είχαν επιδοθεί και τα ιστορικά στελέχη Αποστολίδης, Κορδάτος και Μάξιμος . Αξιοσημείωτο είναι ότι ένας από τους επικριτές της πολιτικής αυτής, έστω και με έμμεσο τρόπο, ήταν και ο Γ. Σιάντος, ο Γραμματέας του ΚΚΕ επί Κατοχής .

Ωστόσο σε πείσμα αυτών των διαφοροποιήσεων, η επίσημη γραμμή του κόμματος δεν άλλαξε, αν εξαιρέσει κανείς το γεγονός ότι το 3ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Μάρτης-Απρίλης 1927) ιεραρχούσε, σύμφωνα με την Απόφαση του, ως πρώτο στόχο του κόμματος, όχι την πολιτική της ανεξαρτησίας της Μακεδονίας, αλλά τη διασφάλιση των μειονοτήτων από κάθε εθνική καταπίεση . Πάντως, το κόμμα διέγραψε το Γ. Κορδάτο για τις διαφοροποιήσεις του στα εθνικά ζητήματα και επέβαλε στον Αποστολίδη περιορισμούς στη δημόσια παρέμβαση του .

Η παρατεταμένη κρίση του ΚΚΕ την περίοδο 1927-1931 δεν βοήθησε στην προσπάθεια αναθεώρησης της πολιτικής αυτής. Όταν, όμως, η κατάσταση σταθεροποιήθηκε, στο πλαίσιο της επιβολής από την Κομιτέρν του Ν. Ζαχαριάδη ως ηγέτη του κόμματος , αναθεωρήθηκε και η πολιτική για το Μακεδόνικο. Οι πιέσεις των Σοβιετικών περιορίστηκαν λόγω της αναβάθμισης της νέας ηγεσίας στους κόλπους της ΚΔ, ενώ το αρνητικό κλίμα που είχε διαμορφωθεί στην Ελλάδα για το ΚΚΕ απαιτούσε επιτακτικά την αλλαγή αυτή. Το πρώτο βήμα έγινε με την 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ στα 1934, όπου το κόμμα γνωστοποίησε ότι δεν αναγνώριζε πλέον εθνικό πρόβλημα στην ελληνική Μακεδονία, αν εξαιρούσε κανείς τους Σλαβομακεδόνες που διατηρούσαν το δικαίωμα τους για «αυτοδιάθεση μέχρι αποχωρισμού» από την Ελλάδα. Στην ουσία, το παλιό αίτημα περί αυτοδιάθεσης μέχρι αποχωρισμού της ελληνικής Μακεδονίας μετατρεπόταν σε δικαίωμα «αποχωρισμού» της μειονότητας .

Ένα χρόνο αργότερα, στις 23 Μαρτίου 1935, με απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ διατυπώθηκε για πρώτη φορά σαφώς το σύνθημα της πλήρους εθνικής και πολιτικής ισοτιμίας όλων των μειονοτήτων που ζούσαν στην Ελλάδα χωρίς αυτοδιαθέσεις και αποσχίσεις. Το 6ο Συνέδριο του κόμματος που συνήλθε το Δεκέμβριο του 1935 επικύρωσε τη νέα θέση με το αιτιολογικό ότι ήταν αδιανόητο να μιλά κανείς περί εθνικού προβλήματος στη Μακεδονία, δεδομένης της αλ λαγής που επέφεραν στους εθνολογικούς συσχετισμούς της ελληνικής Μακεδονίας οι πληθυσμιακές μεταβολές της περιόδου μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή .

Μετά τις αποφάσεις αυτές, όταν το ΚΚΕ αναφερόταν σε θέμα αυτοδιάθεσης, εννοούσε ότι η σλαβομακεδονική μειονότητα έπρεπε να ενσωμαρωθεί στο κυρίαρχο έθνος, δηλαδή στην Ελλάδα, στη βάση των λενινιστικών αρχών της πλήρους ισοτιμίας . Στα 1936 ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΚΚΕ Σ. Σκλάβαινας δήλωσε στη Βουλή ότι το ΚΚΕ θεωρούσε τη Μακεδονία αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού εδάφους .

(...)

Κατοχή

Ωστόσο, το ζήτημα της διαβαλκανικής συνεργασίας των αντιστασιακών κινημάτων της Χερσονήσου ανέδειξε μια σειρά αντιθέσεων που εντείνονταν όσο διαφαινόταν ότι η νίκη των βαλκανικών αντιστασιακών κινημάτων θα έθετε, αργά ή γρήγορα, ζητήματα που θα αφορούσαν στο μελλοντικό κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς στη Βαλκανική. Τα ίδια τα κομμουνιστικά κόμματα των βαλκανικών κρατών, όσο διαφαινόταν ότι ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, ενίσχυαν όλες τις εθνικιστικές αποχρώσεις του λόγου τους, έχοντας επιδοθεί σε μια προσπάθεια να αποκτήσουν πλεονεκτήματα στη μελλοντική διαμόρφωση του καθεστώτος της περιοχής. Γιουγκοσλάβοι και Βούλγαροι κομμουνιστές χρησιμοποιούσαν τη Μόσχα ως επιδιαιτητή, οι μεν Γιουγκοσλάβοι εμφανίζοντας το πρόβλημα ως εσωτερικό ζήτημα της χώρας τους, ενώ οι Βούλγαροι προκρίνοντας την ιδέα για μια «ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία».

Σταδιακά οι αντιθέσεις μεταξύ των δύο κομμουνιστικών κομμάτων των γειτονικών χωρών ενισχύονταν, όσο το γιουγκοσλαβικό παρτιζάνικο κίνημα ενδυναμωνόταν και διαφαινόταν ότι οι Βούλγαροι κομμουνιστές θα αποκτούσαν ένα βαρύνοντα ρόλο στα πολιτικά πράγματα της καταρρέουσας φιλοαξονικής τους χώρας. Οι Γιουγκοσλάβοι επείγονταν να οριοθετήσουν τις σχέσεις τους με το αδελφό βουλγαρικό κόμμα, δεδομένου ότι οι σλαβικοί πληθυσμοί που ζούσαν εντός των ορίων του γιουγκοσλαβικού εδάφους κυριαρχούνταν από φιλοβουλγαρικά αισθήματα με συνέπεια αρκετές τοπικές οργανώσεις να φυλλορροούν προς το βουλγαρικό κόμμα. Για τους ίδιους λόγους ήθελαν να ρυθμίσουν και το ζήτημα των σχέσεων τους με το ΕΑΜ, όσον αφορούσε στη Μακεδονία, δεδομένου ότι το γιουγκοσλαβικό σχέδιο για τη δημιουργία μιας Μακεδόνικης Ομοσπονδίας της Γιουγκοσλαβίας περιελάμβανε και την ενσωμάτωση ενός μεγάλου μέρους της ελληνικής Μακεδονίας. Σημειωτέον ότι πρόβλημα υπήρχε και με την Αλβανία, δεδομένου ότι είχε οξυνθεί ο μεγαλοϊδεατισμός και στο Κοσσυφοπέδιο.

Υπό αυτές τις συνθήκες, οι Γιουγκοσλάβοι αποφάσισαν στα 1943 να δώσουν λύσεις στα προβλήματα αυτά. Ο απεσταλμένος του Τίτο, Σ. ΒουκμάνοβιτςΤέμπο επιχείρησε κατ' αρχήν να θέσει υπό τον έλεγχο του το αλβανικό κομμουνιστικό κόμμα και επεδίωξε να δημιουργήσει αυτοτελείς σερβικές οργανώσεις στο Κοσσυφοπέδιο, ώστε να αντιμετωπιστεί ο αλβανικός εθνικισμός. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Τίτο απέρριψε κάθε ιδέα ανάμειξης Αλβανών της Αλβανίας στην περιοχή αυτή, ακόμη κι αν επρόκειτο για κομμουνιστές .

Σε δεύτερο επίπεδο οι Γιουγκοσλάβοι κατόρθωσαν να αποσπάσουν τη συγκατάθεση της Κομμουνιστικής Διεθνούς, ώστε να υπαχθούν όλες οι σλαβομακεδονικές οργανώσεις στα όρια του Γιουγκοσλαβικού και Βουλγαρικού κράτους στον Τίτο, με το αιτιολογικό ότι η Γιουγκοσλαβία στις συγκεκριμένες συνθήκες της εποχής ήταν κατά κύριο λόγο το κράτος εκείνο που αποτελούσε τη συνέχεια της Σοβιετικής επιρροής στην περιοχή .

Η προσπάθεια, όμως, των Γιουγκοσλάβων να ενσωματώσουν τους σλαβομακεδονικούς πληθυσμούς στα σχέδια της κρατικής τους Ομοσπονδίας δεν θα είχε νόημα, αν έμεναν απέξω οι πληθυσμοί που ζούσαν σε ελληνικό έδαφος. Το ΚΚΕ και το ΕΑΜ ήταν δύσκολοι αντίδικοι δεδομένου ότι οι Έλληνες αριστεροί και ισχυροί ήταν, έχοντας αναπτύξει έναν αντιφασιστικό αγώνα εφάμιλλο του γιουγκοσλαβικού, και φαίνονταν διατεθειμένοι να μην υποχωρήσουν στις γιουγκοσλαβικές πιέσεις.

Έτσι οι Γιουγκοσλάβοι, αφού εξαπέλυσαν κατηγορίες για εθνικιστική συμπεριφορά των Ελλήνων κομμουνιστών, προσπάθησαν να υποβαθμίσουν τη σημασία της ελληνικής αντίστασης διατυπώνοντας κατηγορίες ότι το ΕΑΜ απέφευγε να συγκρουστεί με τους Γερμανούς και ότι η συμμετοχή του στο διεθνή αντιφασιστικό αγώνα ήταν πλημμελής .

Όταν και αυτή η προσπάθεια έπεσε στο κενό, η γιουγκοσλαβική πλευρά επιδίωξε να αξιοποιήσει το επιχείρημα της ανάγκης συντονισμού του αντιστασιακού αγώνα μέσω της δημιουργίας ενός διαβαλκανικού Στρατηγείου των κινημάτων της Χερσονήσου. Το Στρατηγείο αυτό πέρα από το συντονισμό του αγώνα θα είχε ως επιδίωξη τη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ των κρατών της περιοχής και την επίλυση των διαφορών τους.
Το ΚΚΕ αντιμετώπισε από την αρχή με ιδιαίτερη δυσπιστία την πρόταση αυτή, δεδομένου ότι υπήρχαν βάσιμες υπόνοιες ότι οι Σέρβοι επιδίωκαν, μέσω της πρότασης περί Βαλκανικού Στρατηγείου, να υπαγάγουν τους Σλαβομακεδόνες, που ζούσαν σε ελληνικό έδαφος, στη Γιουγκοσλαβία. Ιδίως εξαιτίας όσων προηγήθηκαν με τη συκοφαντική συμπεριφορά των γειτόνων, φαινόταν περισσότερο από προφανές ότι η σερβική πλευρά αναζητούσε τρόπους να επιβάλει την άποψη της επικαλούμενη ανάγκες του αντιφασιστικού αγώνα.

Άλλωστε πλήθαιναν οι ενδείξεις ότι το Βαλκανικό Στρατηγείο αποτελούσε την εύσχημη συγκάλυψη της επιδίωξης των Γιουγκοσλάβων να ελέγξουν τα αντιστασιακά κινήματα της βαλκανικής με το πρόσχημα ότι αυτοί αποτελούσαν τους κύριους και τους ισχυρότερους εκφραστές της αντιφασιστικής δράσης στην ευρύτερη περιοχή. Σε αυτή την κατεύθυνση, τον Οκτώβριο του 1943 κυκλοφόρησε «Μανιφέστο» από το Γενικό Επιτελείο του επονομαζόμενου Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού Μακεδονίας των Γιουγκοσλάβων παρτιζάνων, που καλούσε στη συγκρότηση μιας ενωμένης Μακεδονίας . Ακόμη και οι Βρετανοί σημείωσαν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη η ίδρυση ανεξάρτητου κινήματος αντίστασης στην ελληνική Μακεδονία υπό γιουγκοσλαβική διεύθυνση .

Παρ' ότι οι υπόνοιες της ελληνικής πλευράς στηρίζονταν σε στοιχεία που σε ορισμένες περιπτώσεις φαινόταν αδιάσειστα, ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για το Π.Γ. του ΚΚΕ να αρνηθεί μια πρόταση συντονισμού του αντιφασιστικού αγώνα, ιδίως στο μέτρο που η γιουγκοσλαβική πλευρά δεν έθετε επίσημα και με σαφήνεια κανένα θέμα αυτονομίας της Μακεδονίας ή εδαφικών διαρρυθμίσεων , αλλά προτιμούσε αόριστες διατυπώσεις περί της ανάγκης για την επίλυση προβλημάτων που δίχαζαν τους βαλκανικούς λαούς. Όταν οι Έλληνες ζητούσαν διευκρινίσεις, οι Γιουγκοσλάβοι έσπευδαν να διακωμωδήσουν την ελληνική καχυποψία. Ήταν τόσο επαμφοτερίζουσα η σερβική στάση, ώστε στους κόλπους των Περιφερειακών Επιτροπών Μακεδονίας του ΚΚΕ επικρατούσε η πεποίθηση ότι οι γείτονες δεν είχαν ενιαία στάση και ότι ο ίδιος ο Τίτο δεν ήταν ενήμερος των αυτονομιστικών προκλήσεων κάποιων Σερβομακεδόνων εθνικιστών που είχαν προσχωρήσει στις γραμμές του .

Όταν στο Κοτσάκι της Αλβανίας στις 20 Ιουνίου 1943 σε συνάντηση εκπροσώπων των Κεντρικών Επιτροπών των ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, Αλβανίας και Ελλάδας οι Γιουγκοσλάβοι μίλησαν για αυτοδιάθεση των σλαβόφωνων, ο Έλληνας αντιπρόσωπος Τηλ. Βερβάρης διαβεβαίωσε τους συνομιλητές του για την ελληνική πληθυσμιακή υπεροχή στη Μακεδονία (με επιφύλαξη για τις περιοχές Έδεσσας, Φλώρινας, Καστοριάς) και χαρακτήρισε ως ανυπόστατη τη γιουγκοσλαβική πρόταση. Τόνισε, μάλιστα, ότι το ΚΚΕ, αν δεχόταν ποτέ ένα τέτοιο ζήτημα, θα έβρισκε αντιμέτωπο τον ίδιο τον ελληνικό λαό .

Στις 25 Ιουνίου κοντά στο Τσοτύλι της Κοζάνης έγινε συνάντηση του Tempo με τον Α. Τζήμα από την πλευρά του ΚΚΕ, και τους Σ. Σαράφη και Α. Βελουχιώτη από την πλευρά του ΕΛΑΣ, όπου συμφωνήθηκε να επανεξεταστεί το θέμα του Στρατηγείου. Έγινε αποδεκτή, επίσης, η πρόταση Τέμπο να εισέρχονται στο ελληνικό έδαφος γιουγκοσλαβικά τμήματα, προκειμένου να επιβοηθούν στην αντιστασιακή κινητοποίηση του σλαβομακεδονικού στοιχείου, υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι Σέρβοι θα διακοινώνουν προς όλες τις κατευθύνσεις ότι οι μειονοτικοί έπρεπε να πολεμήσουν δίπλα στον ελληνικό λαό. Δεν έγινε δεκτή από ελληνικής πλευράς η γιουγκοσλαβική πρόταση περί αναγνώρισης στη μειονότητα του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης μεταπολεμικά .

Σε εκτέλεση των αποφάσεων αυτών το Γενικό Επιτελείο του ΕΛΑΣ έστειλε στις Διοικήσεις Μακεδονίας και Ηπείρου εγκύκλιο για συνεργασία με Αλβανούς και Γιουγκοσλάβους στη μεθόριο. Ωστόσο η καχυποψία στους ηγετικούς κύκλους του ΚΚΕ δε μειώθηκε. Ακόμη και στελέχη που επιδίωκαν μια στενότερη σχέση με τους Γιουγκοσλάβους, όπως ο οργανωτικός Γραμματέας Γ. Ιωαννίδης, είχαν επίγνωση ότι οι Σέρβοι προωθούσαν θέσεις εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων, και μάλιστα τη στιγμή που το ΚΚΕ κινητοποιούσε τον πληθυσμό της Μακεδονίας κατά της επέκτασης της βουλγαρικής κυριαρχίας στην Κεντρική Μακεδονία .

Πρωτεργάτης της πολιτικής αποστάσεων από τους Γιουγκοσλάβους ήταν ο ίδιος ο Γραμματέας της Κ.Ε. του ΚΚΕ Γ. Σιάντος, ο οποίος είχε ζητήσει από τα κομματικά στελέχη να αντιμετωπίζουν με δυσπιστία και ιδιαίτερη περίσκεψη όλες τις σερβικές προτάσεις. Όταν έμαθε ότι ο Τζήμας στη συνάντηση στο Τσοτύλι είχε, κατ' αρχήν, χωρίς εντολή του κόμματος, αποδεχθεί την πρόταση Τέμπο για το Βαλκανικό Στρατηγείο εξοργίστηκε διατυπώνοντας το επιχείρήμα ότι με την πολιτική του Βαλκανικού Στρατηγείου η ιστορική απόφαση Στάλιν να διαλύσει την Κομμουνιστική Διεθνή στα 1943 θα θεωρούνταν ως ψευδεπίγραφη και υπέρ της συγκρότησης τοπικών παραρτημάτων τύπου Βαλκανικού Στρατηγείου . Ενδεικτικό είναι ότι ο Α. Τζήμας σε μεταγενέστερη έκθεση του έγραφε ότι το Π.Γ. είχε λάβει περιοριστικά μέτρα εις βάρος του, γιατί επιχείρησε να αποκαταστήσει τις σχέσεις των κομμάτων των δύο χωρών . Από τη δύσκολη θέση έβγαλε την ηγετική ομάδα του ΚΚΕ η πρόταση των Βρετανών για ένταξη του ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Το Π.Γ. έκανε τελικά αποδεκτή αυτή την πρόταση στις 5 Ιουλίου 1943 με το αιτιολογικό ότι η ένταξη του ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο αυτό και η συνακόλουθη συγκρότηση Κοινού Γενικού Στρατηγείου Ανταρτών Ελλάδος θα βοηθούσε την επικείμενη συμμαχική απόβαση στην Ελλάδα —η οποία τελικά πραγματοποιήθηκε στη Σικελία .

Η ένταξη όμως του ΕΑΑΣ στο Στρατηγείο Μ. Ανατολής απέκλειε τη δυνατότητα συγκρότησης Βαλκανικού Στρατηγείου, δεδομένου ότι οι Γιουγκοσλάβοι αντιπρόσωποι Τέμπο και Τζότζε είχαν προβάλει το Βαλκανικό Στρατηγείο ως το αντίπαλο δέος των Βρετανών στην περιοχή . Με τον τρόπο αυτό ο Σιάντος, που σημειωτέον δεν είχε επιτρέψει στον Τέμπο ούτε καν να επισκεφθεί το Στρατηγείο του ΕΛΑΣ , απέφυγε με τον πλέον εύσχημο τρόπο τις σερβικές προτάσεις που θεωρούσε μια καλοστημένη παγίδα .

Όταν το Δεκέμβριο του 1943 το ΚΚΕ ανακίνησε το θέμα του Βαλκανικού Στρατηγείου, Γιουγκοσλάβοι και Βούλγαροι το απέρριψαν με το αιτιολογικό ότι πλέον μόνο προστριβές με τους Βρετανούς και σύγχυση θα μπορούσε να επιφέρει.

Στο γεγονός ότι το ΚΚΕ απέρριψε την πρόταση Τίτο για Διαβαλκανικό Στρατηγείο αποδόθηκε αργότερα από κάποια μέλη του κόμματος, η μεταπολεμική ήττα της Εθνικής Αντίστασης.

Μάλιστα, στην Α' Πανθεσσαλική Συνδιάσκεψη Ανταρτών του ΕΛΑΣ στην Καστανιά στις 6 Ιουλίου 1943, όπου και ανακοινώθηκε ότι ο ΕΛΑΣ προσχωρούσε στο Στρατηγείο Μ. Ανατολής, ο Τζήμας με εντολή του Π.Γ. ζήτησε από τον Τέμπο και τον Τζότζε, οι οποίοι τον πλησίασαν για να τον μεταπείσουν, να αποφύγουν στις δικές τους ομιλίες κάθε «ιδεολογικό φανφαρονισμό». Συνεχίζοντας την πολιτική αυτή το ΚΚΕ επιδίωξε να περιστείλει και την ευχέρεια σερβικών μονάδων να κινούνται σε ελληνικό έδαφος υπό το πρόσχημα της κοινής αντιστασιακής δράσης των δύο χωρών. Στις 21 Δεκεμβρίου 1943 αντιπροσωπεία του ΚΚΕ (Τζήμας-Στρίγγος) συναντήθηκε στο χωριό Φούστανη της Πέλλας με τον Τέμπο και ανώτατα στελέχη του ΛΑΣ Μακεδονίας του Τίτο και ζήτησαν από τους Γιουγκοσλάβους να σταματήσουν κάθε προπαγανδιστική κίνηση και να αποχωρήσουν από το ελληνικό έδαφος. Οι Γιουγκοσλάβοι αρκούντως ενοχλημένοι, αφού κατηγόρησαν τον ΕΛΑΣ για την τακτική αποφυγής των συγκρούσεων με τα γερμανικά στρατεύματα, άρχισαν να αποσύρουν τα ένοπλα σώματα τους από το ελληνικό έδαφος .

Το ελληνικό διάβημα προς τους εκπροσώπους του Τίτο εξηγούνταν από το γεγονός ότι στα χωριά με σλαβομακεδονικό πληθυσμό επικρατούσε αναβρασμός, συνεπεία της δράσης Σερβομακεδόνων αυτονομιστών και μάλιστα βρισκόταν σε εξέλιξη μια απόπειρα συγκρότησης ένοπλων σωμάτων με φιλοσερβικό προσανατολισμό. Το γεγονός αυτό προκάλεσε αναστάτωση στους κόλπους των ηγετικών κλιμακίων του ΚΚΕ, και ο ΕΛΑΣ σε ορισμένες περιπτώσεις επιχείρησε να αντιμετωπίσει με ένοπλα μέσα τις κινήσεις αυτές, πράγμα που μπορούσε να οδηγήσει και σε σύρραξη με τους Γιουγκοσλάβους.

(...)
Τα πράγματα περιεπλάκησαν ακόμη περισσότερο, όταν στο πλαίσιο της φαρμογής της γραμμής για ενσωμάτωση των Σλαβομακεδόνων στον αντιφασιστικό αγώνα, το ΚΚΕ επέτρεψε την ίδρυση του Σλαβομακεδονικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΣΝΟΦ), προκειμένου να δώσει την ώθηση σε Σλαβομακεδόνες που αντιμετώπιζαν με δυσπιστία τις ελληνικές οργανώσεις να προσχωρήσουν στο αντιφασιστικό μέτωπο. Όμως οι προβλέψεις δεν επιβεβαιώθηκαν και η ΣΝΟΦ σχεδόν αμέσους εξελίχθηκε σε μηχανισμό προώθησης αυτονομιστικών αιτημάτων. Στελέχη της περνούσαν σε γιουγκοσλαβικό έδαφος, έπαιρναν οδηγίες από το ΛΑΣ Μακεδονίας, επέστρεφαν σε ελληνικό έδαφος και διατυμπάνιζαν συνθήματα υπέρ της Λαϊκής Δημοκρατίας Αιγαιατικής Μακεδονίας ή μιας ενιαίας Σλαβομακεδονίας". Η δράση αυτή των αυτονομιστών στους κόλπους της ΣΝΟΦ ευνοήθηκε από το γεγονός ότι στους κόλπους του ΕΑΜ υπερίσχυσε η άποψη ότι η ελευθερία κινήσεων στα μέλη της ΣΝΟΦ θα ήταν ο ασφαλέστερος όρος ώστε να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης και να εξασφαλιστεί έτσι η αρθρόα προσχώρηση σλαβόφωνων στον ΕΛΑΣ και να αποτραπεί η προσπάθεια των Γιουγκοσλάβων να τους ενσωματώσουν στις δικές τους μονάδες. Αυτή η παροχή ελευθερίας κινήσεων παρερμηνεύτηκε από πολλά στελέχη στους κόλπους της ΣΝΟΦ που την εξέλαβαν ως μια σιωπηλή παραχώρηση του ΚΚΕ προς τα παλαιά αιτήματα περί αυτονομίας της Μακεδονίας. Ωστόσο, άλλα στελέχη της οργάνωσης παρέμειναν πιστά στην επίσημη γραμμή του κόμματος, γεγονός που προκάλεσε αντιθέσεις μεταξύ των μελών της ΣΝΟΦ. Για παράδειγμα, η οργάνωση της Φλώρινας διαφοροποιήθηκε από την αντίστοιχη της Καστοριάς, που διατυμπάνιζε αυτονομιστικά αιτήματα, αν και τελικά επισκιάστηκε από την τελευταία.

Η σύγχυση που προκλήθηκε ήταν τεράστια, δεδομένου ότι στη ΣΝΟΦ είχαν προσχωρήσει και αρκετά στελέχη του ΚΚΕ σλαβόφωνης αναφοράς και μάλιστα τη στιγμή που το ΕΑΜ και το ΚΚΕ προωθούσαν τη στρατηγική της εθνικής ενότητας, κινητοποιούσαν το λαό ενάντια στις προσπάθειες επέκτασης της βουλγαρικής ζώνης κατοχής, αλλά και διατυμπάνιζαν ότι προσυπέγραψαν χωρίς καμιά επιφύλαξη τις θέσεις της Κυβέρνησης του Καΐρου για το συνοριακά θέματα. Ήταν, επομένως, απόλυτα φυσικό, σε πείσμα των προθέσεων της ηγεσίας του ΚΚΕ, να υιοθετήσει κανείς την άποψη ότι το ΚΚΕ ακολουθούσε διπλή πολιτική στα εθνικά θέματα, ιδίως αφού η ΣΝΟΦ δεν είχε να επιδείξει κανένα αντιστασιακό έργο.

(...)

Σταδιακά η κατάσταση στο εσωτερικό της ΣΝΟΦ εξετράπη σε τέτοιο βαθμό, ώστε η οργάνωση πρόβαλε ως ο διάδοχος της ΕΜΕΟ, της βουλγαρικής οργάνωσης, η οποία κατά τη διάρκεια του Μακεδόνικου Αγώνα προωθούσε τα βουλγαρικά σχέδια για την ίδρυση «Μακεδόνικης Δημοκρατίας». Το ελληνικό στοιχείο της Μακεδονίας εξέλαβε τη ΣΝΟΦ ως μια οργάνωση ανάλογη της Οχράνα του Κάλτσεφ και επέδειξε από την αρχή εχθρική διάθεση. Τα ίδια τα τοπικά στελέχη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, αν και φαινομενικά υποστήριζαν την οργάνωση, στην πράξη την υπέσκαπταν, εμποδίζοντας με κάθε τρόπο τη μεταπήδηση σλαβόφωνων στη ΣΝΟΦ. Αυτός ήταν, άλλωστε, και ένας από τους λόγους που η οργάνωση δεν μπόρεσε να επιδείξει τίποτε το σημαντικό σε επίπεδο αντιστασιακής δράσης κατά το βραχύβιο διάστημα ύπαρξης της.

Το Π.Γ. του ΚΚΕ δεχόταν καταιγισμό πληροφοριών για τις αυτονομιστικές κινήσεις που παρατηρούνταν στο πλαίσιο της ΣΝΟΦ και τη σύγχυση που επικρατούσε στους κόλπους του πληθυσμού, αλλά και τα διαλυτικά φαινόμενα που εντοπίζονταν μέσα στις κομματικές οργανώσεις. Τελικά, το Μάιο του 1944, το ΕΑΜ σταθμίζοντας τα δεδομένα έδωσε εντολή να διαλυθεί η ΣΝΟΦ και να συλληφθούν όλοι οι φανατικοί αυτονομιστές, παρ' ότι ήταν προφανές ότι μια τέτοια εντολή θα επιδείνωνε τις σχέσεις Ελλήνων και Γιουγκοσλάβων κομμουνιστών. Όμως από την άλλη πλευρά, η ΣΝΟΦ λειτουργούσε πλέον ανεξέλεγκτα, ενώ εκτιμήθηκε από την ηγεσία του κόμματος ότι μια τέτοια απόφαση θα ενίσχυε το κύρος της ΠΕΕΑ που την ίδια περίοδο επιζητούσε αναγνώριση από τους Βρετανούς και ενσωμάτωση στην Κυβέρνηση της Μ. Ανατολής. Το Εθνικό Συμβούλιο της ΠΕΕΑ για να διαλύσει κάθε υπόνοια είχε αποστείλει προς το μακεδόνικο και θρακικό λαό χαιρετιστήριο μήνυμα που διακήρυττε την ελληνικότητα της Μακεδονίας. Άλλωστε, οι γιουγκοσλάβικες αντιδράσεις δεν αναμένονταν να υπερβούν τα εσκαμμένα.

Ιδίως ο επικεφαλής της αυτονομιστικής αυτής δράσης Ν. Πέιος είχε καταστεί ήρωας για το σλαβόφωνο στοιχείο, επισκεπτόμενος τα χωριά της μειονότητας, μιλώντας υπέρ της αυτονομίας της Μακεδονίας και δηλώνοντας ότι η στάση του ήταν σύμφωνη με τη γραμμή του ΚΚΕ. Οι υπεύθυνοι των αχτιδικών οργανώσεων του ΚΚΕ αναρωτιούνταν, αν ο αυτονομιστής αυτός ήταν τελικά πράκτορας της Οχράνας και του Βούλγαρου Κάλτσεφ και χρησιμοποιούσε την κόκκινη σημαία ακριβώς για να «χτυπήσει» το ΚΚΕ και το ΕΑΜ .

Όπως εξελίσσονταν τα πράγματα έπρεπε να δοθεί μια άμεση λύση. Η ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ αποφάσισαν τελικά να διαλύσουν την ομάδα Πέιου, τον καταδίωξαν και τον συνέλαβαν . Ωστόσο, ο Πέιος κατόρθωσε, πιθανόν εξαιτίας της ολιγωρίας των διωκτών του, να διαφύγει στο σερβικό έδαφος, όπου τον υποδέχτηκε ο υπουργός της Σερβικής Μακεδονίας Ντεάν, που κατά πληροφορίες της ελληνικής πλευράς πρωτοστατούσε στην αυτονομιστική προπαγάνδα. Έλληνες αντιπρόσωποι της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στο σερβο-μακεδονικό Στρατηγείο ζήτησαν να απομακρυνθούν οι στασιαστές από το σερβικό έδαφος. Τελικά ο Πέιος επανήλθε στην Ελλάδα όπου και συνελήφθη. Για το θέμα Πέιου, δύο στελέχη του ΚΚΕ Καστοριάς συναντήθηκαν με τον Όρτσε, μέλος του Γενικού Στρατηγείου Γιουγκοσλαβίας και καθοδηγητή της αντίστασης στη Σερβική Μακεδονία, ο οποίος απέσπασε από τους Έλληνες την υπόσχεση ότι ο Πέιος δε θα πάθαινε τίποτα. Σε ομιλίες του μάλιστα σε σλάβομακεδόνικα χωριά υποστήριξε ότι ο Πέιος απλώς έσφαλε, ενώ σε ερωτήσεις κατοίκων των χωριών, αν θα έπρεπε να πάρουν τα παιδιά τους από τον ΕΛΑΣ, απάντησε ότι μπορούσαν να συγκροτήσουν ξεχωριστές ομάδες .

Τα κομματικά στελέχη του ΚΚΕ με εγκύκλιο του Μακεδόνικου Γραφείου του κόμματος στις 23 Μάιου 1944 πληροφορήθηκαν ότι η ΣΝΟΦ απορροφήθηκε από το ΕΑΜ, γεγονός αναγκαίο μετά τις αυτονομιστικές τάσεις που επέδειξε. Οι Γιουγκοσλάβοι από την πλευρά τους εξαπέλυσαν κατηγορίες εναντίον του ΕΑΜ για καταπίεση του σλάβομακεδόνικου πληθυσμού και εξαναγκαστική στρατολόγηση Σλαβομακεδόνων στον ΕΛΑΣ, ενώ επιχείρησαν να οργανώσουν τους φυγάδες από την Ελλάδα Σλαβομακεδόνες.

Παρά το γεγονός ότι το Μακεδόνικο Γραφείο του ΚΚΕ διαμαρτυρήθηκε επίσημα στον πολιτικό επίτροπο του ΛΑΣ Μακεδονίας Ουζουνόφσκι ότι οι Σερβομακεδόνες σύνδεσμοι στρέφονταν κατά του ΚΚΕ, η δράση των αυτονομιστικών κύκλων στους κόλπους του σλαβομακεδονικού πληθυσμού συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση. Από αρκετές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας έφταναν πληροφορίες ότι οι αυτονομιστές προωθούσαν τη μαζική προσχώρηση Σλαβομακεδόνων στο ΚΚΕ για να καλύπτουν καλύτερα τις πραγματικές επιδιώξεις τους . Ωστόσο, το Π.Γ. του ΚΚΕ ήθελε πάση θυσία να αποφύγει σύγκρουση με τον Τίτο, αφού όσο πλησίαζε το τέλος του πολέμου διαφαινόταν πιο έντονο το ενδεχόμενο να προσλάβει ο αντιφασιστικός αγώνας τη μορφή πολιτικοκοινωνικής σύγκρουσης με Βρετανούς και αντιεαμικές οργανώσεις . Στο πλαίσιο αυτής της λογικής, στις 13 Ιουνίου 1944, ο Σιάντος τηλεγράφησε στο Λ. Στρίγγο, υπεύθυνο του Μακεδόνικου Γραφείου του ΚΚΕ, να είναι πολύ προσεκτικός για να αποφευχθεί οποιαδήποτε σύγκρουση Ελλήνων και Σέρβων. Συνέστησε, παράλληλα, ψυχραιμία από την ελληνική πλευρά για να μην έρθουν αντιμέτωποι οι δύο πληθυσμοί .

[pluton]

Ο Λυμπεράτος Μιχάλης είναι ιστορικός, έχω δει εργασίες στις οποίες συμμετείχε σε συλλογικά έργα, οι απόψεις του, έχουν αριστερίζουσα οπτική πχ την καταστροφή των Σπάτων 6 ημέρες πριν την υποχώρηση των Γερμανών την αποδίδει μάλλον στον "ένοπλο δοσιλογισμό" αυτή η άποψη υιοθετήθηκε από την αριστερά, υπάρχουν σοβαρά στοιχεία ότι έγινε από Γερμανούς με Έλληνες διερμηνείς ανάμεσά τους, διότι ο ΕΛΑΣ σκότωσε ένα μεμονωμένο Γερμανό μοτοσικλετιστή και μετά εγκατέλειψαν το πληθυσμό θύμα αντεκδικήσεων και αντιποίνων (η πάγια τακτική του ΕΛΑΣ).

Το κείμενο το είδα σαν μια ωραιοποίηση δικαιολογητική των θέσεων του ΚΚΕ, δεν αποκρύπτει στοιχεία απλά τα ωραιοποιεί.

[Τλαξκαλτέκος]

Έτσι είναι. Δεν αποκρύπτει , αλλά προσπαθεί να ωραιοποιήσει και όπου μπορεί να δικαιολογήσει.

[nemo]

το θεμα δεν ειναι οσο τι κανανε οι παλιοι αλλα οι καινουργιοι κεκεδες που συνεχιζουν ακομη
να υποστηριζουν τα κουφα -συν οτι στηνανε κωλο στους ρωσους οτι δηλαδη κατηγορουν την δεξια

[Ραν ταν πλαν]

Αν δεν υπήρχε το ΚΚΕ και η πολιτική του τη δεκαετία 1940-49 η Μακεδονία θα ήταν σήμερα βουλγάρικη επαρχία αφού οι Έλληνες δωσίλογοι φασιστοναζι συνεργάτες των Γερμανών είχαν συμφωνήσει με τους Βούλγαρους φασιστοναζι, σύμμαχοι και θαυμαστές και οι δύο του Χίτλερ, την προσάρτηση της Μακεδονίας στο βουλγάρικο ράιχ.

[Τλαξκαλτέκος]

Αυτό δεν ισχύει για τις δοσιλογικές κυβερνήσεις. Οι πρώτοι που αντιστάθηκαν στον εκβουλγαρισμό της Δυτικής και της Κεντρικής Μακεδονίας ήταν η δοσιλογική κυβέρνηση Τσολάκογλου , η χωροφυλακή, οι νομάρχες και ο σύλλογος Αριστοτέλης.