Ακρίδης Κατσαριδόπουλος έγραψε:Στην πραγματικότητα δεν ήταν ολοι οι πατριαρχικοι ελληνόφρονες. Για παράδειγμα το Γκολο Σελο Γιαννιτσων με 300 περίπου κατοικους σε πηγή του 1905 αναφέρεται ως χωριο πατριαρχικών αλλά όπως φάνηκε και πιο πάνω στην πραγματικότητα μόνο 1 άτομο αυτοπροσδιοριζόταν ως Έλληνας.
Το ελληνικό κράτος το γνώριζε αυτό. Ότι δηλαδή υπάρχουν βουλγαρόφωνοι πατριαρχικοί που αισθάνονται Βούλγαροι και τίποτε άλλο. Βλ.το κόκκινο χωρίο παρακάτω :
Υπόμνήμα περί της συγχρόνου Ελληνικής Μακεδονίας και της Μακεδονίας εν γένει, υποβαλλόμενο τω επί των Εξωτερικών Σ. Υπουργείω παρά του εν Θεσσαλονίκη Γενικού Πρόξενου της Α. Μ. :
Σύμπασα η Μακεδονία δυναται να διαιρεθή εις δύο μεγάλα τμήματα, νότιον και βόρειον.
( ................................... )
Βόρειον τμήμα της Μακεδονίας.
Το βόρειον τμήμα της Μακεδονίας εκτείνεται από του χωρίου Βαρουτίν (ένθα χωρίζεται η Μακεδονία από της Ανατολικής Ρωμυλίας, νοτιοανατολικός ταύτης) μέχρι του ορεινού όγκου Λιουβατρίν, βορειοανατολικός αυτής, ένθα χωρίζονται η Μακεδονία από της Βορείου Αλβανίας και προορίζεται προς νότον μεν υπό της βορείου γραμμής του νοτίου τμήματος ης τα σημεία καθωρίσθησαν εν τη περιγραφή της βορείου πλευράς του νοτίου τμήματος προςανατολάς δε και βορειοανατολικός υπό γραμμής, ήτις αρχο-μένη από του πολλάκις εν τοις έμπροσθενμνημονευθέντος χωρίου Βαρουτίν και διήκουσα διά της νοτιοδυτικής πλευράς της ορεινής σειράς της Ροδόττης και διά της βορειοανατολικής πλευράς του όρους Γέλτεπε, απολήγει ες τας νοτίους υπώρειας του όρους Δοβανίτσας, του χωρίζοντος την Μακεδονίαν από των νοτιοδυτικών ορίων της βουλγαρικής Ηγεμονίας, και περικλείοντος εντός το περιώνυμον Όρος Σκάρδον.
Η δε βόρειος γραμμή ή βόρειος πλευρά του βορείου τμήματος άρχεται από των μνημονευθεισών υπωρειών του όρους Δοβανίτσα και διαχωρίζουσα την Μακεδονίαν από της βορειοτέρας Αλβανίας, διευθύνεται προς δυσμάς διά της νοτίου πλευράς του Όρους Κοσιάκ, και διασχίζουσα το όρος Καραδάγ, απολήγει εις τον προσημειωθέντα ορεινόν κόμβον Λιουβατρίν προς δυσμάς της στενοποριάς Κατσανίκ, δι ’ ης διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή η από Θεσσαλονίκης εις Μητροβίτσαν. Εντός της γραμμής ταύτης χωριζούσης την Μακεδονίαν από της βορειοτέρας Αλβανίας περιλαμβάνονται προς νότον αυτής κείμεναι αι πόλεις
Κράτοβον, Κουμάνοβον και Σκόπια. Η δε δυτική γραμμή η πλευρά του αυτού βορείου τμήματος αρχομένη από του ορεινού κόμβου Λιουβατρίν, ακολουθεί παραλλήλως τον Σκάρδον, διερχομένη διά των ορέων Σκαλίτσα και Κοράβ, και διατέμνουσα τους ποταμούς Σαδίκην και Μέλανα Δρίνον, άνωθεν της κωμοπόλεως Στρούγγας και νοτιοανατολικός της Δίβρας, και διερχομένη διά του όρους Γιαβλανίτσα, απολήγει εις Κουκουσόν (Κιούκουζ) χωρίον και χάνιον επανειλημμένως προμνημονευθέντα ως έσχατον βορειοδυτικόν άκρον της βορείου ζώνης του νοτίου τμήματος της Μακεδονίας. Εν τω βορείω τμήματι της Μακεδονίας ούτινος τα όρια περιγράφησαν ανωτέρω, προς ταις άλλαις επαρχίαις περιλαμβάνονται και αι των
Σκοπιών, Βελεσσών και Κριτσόβου. Αι εν ταις πόλεσι Σκοπιών και Βελεσσών μικραί ελληνικοί κοινότητες, εντός μεγάλων βουλγαρικών κέντρων ούσαι, αποτελούσιν ασυνεχή κέντρα του Ελληνισμού ως κείμεναι έξω και μακράν του ελληνικού νοτίου τμήματος. Κατά το αυτόν βόρειον τμήμα εν ταις επαρχίαις Κριτσόβου και Σκοπιών υπάρχουσιν αρκετά βουλγαρόφωνα χωρία, άτινα αναγνωρίζουσι μεν το Οικουμενικόν Πατριαρχείον ως υπερτάτην Εκκλησιαστικήν Αρχήν αυτών, αλλ ’ ουδεμίαν άλλην συνείδησιν εθνικήν έχουσιν, ή ότι είναι Βούλγαροι και ανήκουσιν εις την ολομέλειαν του βουλγαρικού έθνους ποιούμενοι εν τε ταις Εκκλησίαις και τοις σχολείοις και εμπορικαίς συναλλαγαίς αυτών χρήσιν μόνης της βουλγαρικής γλώσσης αποκλειστικώς. Όθεν επί ολοκλήρου του τμήματος τούτου ουδεμίαν έχομεν ούτε δυνάμεθα να έχωμεν εύλογον εθνικήν αξίωσιν. Δεν εννοούμεν όμως διά τούτον τον λόγον να παροραθώσι τα ανωτέρω σημειωθέντα ασυνεχή μικρά ελληνικά κέντρα, παρ ’ οις από πολλών ετών λειτουργούσι ναοί ελληνικοί και συντηρούνται ελληνικά σχολεία δαπάνη του προς διάδοσιντων ελληνικών γραμμάτων Συλλόγου. Τουναντίον η φιλογένεια και η εθνική φιλοτιμία απαιτούσι να χορηγείται αυταίς υλική και ηθική υποστήριξις, όπως διατηρώσιν ακμαίον το εθνικόν αίσθημα αυτού και παρενοχλώσι τους Βουλγάρους εν τοις κέντροις των. Τα αίτια, ένεκα των οποίων απωλέσαμεν πάσαν εύλογον εθνικήν αξίωσιν επί του τμήματος τούτου της Μακεδονίας, είναι πολλά και ποικίλοι· ήθελεν είσθαι δι ’ όλως εκτός του προηγουμένου να γίνει μνεία τούτου ενταύθα, καθόσον τούτο είναι έργον της Ιστορίας του ελληνικού έθνους. Κεφαλαιωδώς δύναμαι μόνον να αναφέρω ενταύθα ότι η υπό εθνικήν άποψιν ολοσχερής αλλοίωσις της καταστάσεως των πραγμάτων του βορείου τμήματος της Μακεδονίας είναι ατυχές και λυπηρόν επακόλουθον

, παραχθέν υπό αλληλοδιαδόχων περιπετειών των παρελθόντων αιώνων.
Ο χριστιανικός πληθυσμός ολοκλήρου του τμήματος τούτου αποτελείται εκ Βουλγάρων, κεκηρυγμένων οπαδών της Εξαρχίας, βουλγαριστί εκκλησιαζομένων, βουλγαριστί εκπαιδευομένων, βουλγαριστί σκεπτομένων, βουλγαρικήν συνείδησιν εχόντων και μη διανοουμένων να γείνωσι ποτέ κοινωνοί των πόθων της ελληνικής εθνότητος, αλλά ευχομένων και εργαζομένών υπέρ της εκτάσεως των ορίων της βουλγαρικής ηγεμονίας επί της χώρας, ην οικούσιν. Ο οικών το τμήμα τούτο βουλγαρικός πληθυσμός συμποσούται εις 350.000 ψυχών. Ο εν αυτώ τουρκικός πληθυσμός εις 700.000.
Κείται δε το βόρειον τμήμα της Μακεδονίας εν ταις περιφερείαις της γενικής Διοικήσεως Κουσόβου και των Μουτεσαριφλικίων Σκοπιών, Πρισδρένης και εν τω ανατολικό τμήματι της περιφερείας του Μουτεσαριφλικίου Λίβρας. Είναι δ ’ ο βουλγαρικός ούτος πληθυσμός ανάμικτος μετά Σέρβων, οίτινες οικούσι διεσπαρμένοι τη δε κακείσε εντός της περιφερείας του Μουτεσαριφλικίου Πρισδρένης και εν τη Επαρχία (Καζά) Κριτζόβου.
Εντός του βορείου τούτου τμήματος της Μακεδονίας λειτουργούσι τρεις Έλληνες Ιεράρχαι της Μ. Εκκλησίας ήτοι οι Μητροπολίται Δεβρών, Ρασκοπρισρένης και Σκοπιών οι δε υπό την πνευματικήν αυτών δικαιοδοσίαν υπαγόμενοι Βούλγαροι χριστιανοί έχουσι τυπικήν μόνον αφοσίωσιν εις το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, καθότι εθνικώς αξιούσι να ανήκωσιν εις την ολομέλειαν του βουλγαρικού έθνους, αποκρούοντες υπό εθνικήν άποψιν πάσαν επί αυτών ελληνικήν αξίωσιν.