Τα παγκόσμια πρωτοσέλιδα του 19ου αιώνα

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Η δολοφονία του αμερικανικού προέδρου Αβραάμ Λίνκολν (Απρίλιος 1865)



Είναι γεγονός ότι ό,τι ήταν η δολοφονία του Κένεντι για τις ΗΠΑ του 20ού αιώνα ήταν ο φόνος του Λίνκολν στο Θέατρο Φορντ της Ουάσιγκτον το απόγευμα της 14ης Απριλίου για τον 19ο αιώνα. Δολοφονημένος στο απόγειο της δημοτικότητάς του και λίγες μόλις μέρες μετά το τέλος του αιματοβαμμένου εμφυλίου πολέμου της Αμερικής, προσωπικού στοιχήματος για τον ίδιο, ο χαμός του προέδρου σόκαρε τη χώρα και επέφερε τεράστιες επιπτώσεις στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ κατά τις επόμενες δεκαετίες.

Υπέρμαχος ο ίδιος της συμφιλιωτικής προσέγγισης προς τον ηττημένο Νότο, ο βίαιος χαμός του άνοιξε την πόρτα για πιο βάναυσες πολιτικές που είχαν πια τιμωρητική διάθεση, καθώς τα πικρόχολα αισθήματα των Βορείων αφέθηκαν πια ανεξέλεγκτα να κυριαρχούν καθ’ όλη τη διάρκεια του αιώνα. Αν είχε επιβιώσει ο Λίνκολν της δολοφονικής απόπειρας, η ανοικοδόμηση και το κοινό μέλλον Ένωσης και Συνομοσπονδίας θα ήταν σαφώς διαφορετικό, όπως διαφορετική θα ήταν ενδεχομένως και η πορεία των κοινωνικών κινημάτων διεκδίκησης των τελευταίων 150 ετών.

Η πρώτη δολοφονία αμερικανικού προέδρου δεν θα περνούσε στα «ψιλά» της παγκόσμιας ειδησεογραφίας, την ίδια στιγμή που στο περιθώριό της γεννήθηκε και ένας κολοσσός: ήταν το πρακτορείο ειδήσεων κάποιου Πάουλ Ρόιτερ που μετέδωσε πρώτο στην Ευρώπη το τηλεγράφημα για τον χαμό του Λίνκολν και ξεπήδησε έτσι ως μιντιακός κολοσσός Reuters!

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Νόμπελ εφευρίσκει τον δυναμίτη (1867)



Ο σουηδός εφευρέτης διέτρεξε με τη ζωή του μεγάλο μέρος της σύγχρονης ιστορίας, αφήνοντας το στίγμα του μια και καλή στην οικουμένη. Ο άνθρωπος που έκανε ασφαλή τη νέα εκρηκτική ύλη της νιτρογλυκερίνης μέσω του δυναμίτη του έμελλε να γίνει πλούσιος, συμβάλλοντας ταυτοχρόνως στην κούρσα των εξοπλιστικών προγραμμάτων που θα χτυπούσε τις ευρωπαϊκές χώρες στον καιρό του. Τα αναρίθμητα εξοπλιστικά του εργοστάσια άλλαξαν το τοπίο του κόσμου, με τον ίδιο ωστόσο να παραμένει ειρηνιστής μέχρι το τέλος.

Τόσο ειρηνιστής μάλιστα που αποφάσισε να δωρίσει όλη του την περιουσία για τη χρηματοδότηση των σπουδαίων ομώνυμων βραβείων για τις αγάπες της ζωής του: τη λογοτεχνία, τη φυσική επιστήμη (φυσική, χημεία, ιατρική) και την ειρήνη. Ο Νόμπελ ήρθε για να αλλάξει τον κόσμο και το έκανε τόσο εν ζωή όσο και μετά τον θάνατό του. Πειραματιζόταν τουλάχιστον από το 1852 με την ασταθή νιτρογλυκερίνη, χωρίς όμως σημαντική επιτυχία. Από το 1863, επικεντρώθηκε με όλες του τις δυνάμεις στη νιτρογλυκερίνη, μπόλικες ωστόσο εκρήξεις μετά, περιλαμβανομένης και μίας (1864) που θα στερούσε τη ζωή στον αδερφό του Εμίλ και πολλούς ακόμα, πείθουν τις σουηδικές Αρχές ότι το προϊόν παραείναι επικίνδυνο, με την αστυνομία να απαγορεύει πλέον στον Νόμπελ κάθε πειραματισμό με την ουσία στα περίχωρα της πόλης! Κανένα πρόβλημα για τον Άλφρεντ, που απτόητος μετακινείται στην ύπαιθρο για να συνεχίσει τις έρευνές του: μέσα στη χρονιά (1864) τα καταφέρνει και είναι πια έτοιμος να κατασκευάσει μαζικά τη νιτρογλυκερίνη. Το 1867 πατεντάρει τη νέα εκρηκτική ύλη (και τον μηχανισμό) κάτω από το όνομα «δυναμίτης».

Για να μπορεί μάλιστα να πυροδοτεί τον δυναμίτη εφευρίσκει ταυτόχρονα και τον πυροκροτητή, που του έδινε τη δυνατότητα της ασφαλούς ανάφλεξης μέσω φιτιλιού. Το νέο πακέτο του δυναμίτη περιόρισε δραστικά το κόστος της ανατίναξης βράχων, κάνοντας ευκολότερη τη διάνοιξη τούνελ και καναλιών και διευκολύνοντας καθοριστικά τις οικοδομικές εργασίες. Η αγορά υποδέχτηκε τη νέα εφεύρεση με ανυπομονησία, την ίδια στιγμή που ο Νόμπελ αποδείχτηκε επιχειρηματικό δαιμόνιο. Μέχρι το 1865, το εργοστάσιό του κοντά στο Αμβούργο της Γερμανίας εξήγε δυναμίτη σε χώρες της Ευρώπης, της Αμερικής και στην Αυστραλία, ενώ στα επόμενα χρόνια τα 90 εξοπλιστικά εργοστάσια και τα εργαστήρια του Νόμπελ θα έχουν παρουσία σε περισσότερες από 20 χώρες του πλανήτη…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Τα εγκαίνια της Διώρυγας του Σουέζ (Νοέμβριος 1869)




Ένα όνειρο χιλιετιών γίνεται πραγματικότητα: η απευθείας πλεύση από την Ευρώπη στην Ανατολή χωρίς να χρειάζεται πια ο γύρος της Αφρικής είναι γεγονός! Το πνευματικό παιδί του γάλλου μηχανικού Ferdinand de Lesseps, η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ, έφερε κοντά Δύση και Ανατολή προκαλώντας κατακλυσμιαίες συνέπειες στο εμπόριο. Η οικουμένη ήταν πια μικρότερη από κάθε άλλη φορά, αν και στον θλιβερό απόηχο του μνημειώδους γεγονότος μια σειρά από λαμπρά αφρικανικά λιμάνια θα ερήμωναν πλέον καθώς κανένα εμπορικό δεν χρειαζόταν τώρα να περνά από κει, αφού το όλο έργο έγινε ακριβώς για την παράκαμψη της Μαύρης Ηπείρου.

Ο κατασκευαστικός άθλος της διάνοιξης του Σουέζ έπρεπε να περιμένει μέχρι το 1912 για να δει κάτι ανάλογο σε κοσμοϊστορικές συνέπειες, τη διάνοιξη της Διώρυγας του Παναμά δηλαδή, το τελευταίο βήμα για να γίνει ο πλανήτης παγκόσμιο χωριό. Και κάτι ακόμα: κατά την ημέρα του εγκαινιασμού του απίστευτου κατασκευαστικού άθλου, ο Τζουζέπε Βέρντι είχε ήδη γράψει την όπερά του για την επίμαχη στιγμή, που δεν ήταν άλλη από την «Αΐντα»…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Ο Μπελ εφευρίσκει το τηλέφωνο (Μάρτιος 1876)




Στη σημερινή φορητή επικοινωνία είναι εύκολο να παραγνωρίσει κανείς τον ασύλληπτο αντίκτυπο που είχε η έλευση του τηλεφώνου πριν από 140 χρόνια. Το νέο μέσο που ερχόταν ολοταχώς να αλλάξει όσα ξέραμε από επικοινωνία μόνο με ενθουσιασμό δεν έγινε δεκτό, καθώς ο κόσμος είχε τον επίσης σπουδαίο τηλέγραφο για να κάνει τις απαραίτητες επικοινωνίες του.

Το τηλέφωνο του Μπελ υποσχόταν άμεση επικοινωνία διά φωνής σε πραγματικό χρόνο, κάνοντας τόσο τον Κώδικα Μορς όσο και τα παλιότερα συστήματα παρελθόν, αν και συνάντησε τα αρτηριοσκληρωτικά αντανακλαστικά του καιρού του. Όταν λοιπόν ο Γκράχαμ Μπελ πραγματοποίησε τον Μάρτιο του 1876 την πρώτη ενσύρματη πειραματική τηλεφωνική επικοινωνία στις ΗΠΑ, μεγαλοστέλεχος της Western Union έσπευσε να προβλέψει σε εσωτερικό υπόμνημα: «Αυτό το ‘‘τηλέφωνο’’ παραέχει πολλές ελλείψεις για να θεωρηθεί σοβαρό μέσο επικοινωνίας»! Κι έτσι όταν ο εφευρέτης της πρώτης λειτουργικής τηλεφωνικής συσκευής προσφέρθηκε να πουλήσει την πατέντα του στη Western Union έναντι 100.000 δολαρίων, αυτή όχι μόνο απέρριψε το μαραφέτι του, αλλά προέβη και στην ακόλουθη δήλωση:

«Δεν πιστεύουμε ότι αυτή η συσκευή θα μπορέσει ποτέ να στείλει αναγνωρίσιμο σήμα φωνής σε μια απόσταση αρκετών μιλίων. Ο Μπελ θέλει να εγκαταστήσει το τηλέφωνό του σε κάθε πόλη. Η ιδέα είναι ανόητη! Γιατί να θελήσει άλλωστε κάποιος να χρησιμοποιήσει την άκομψη και δύσχρηστη αυτή συσκευή όταν μπορεί απλώς να στείλει ένα μήνυμα στον τηλεγραφικό σταθμό και να έχει έτσι έτοιμο ένα καθαρογραμμένο μήνυμα σε κάθε μεγάλη πόλη των ΗΠΑ; Η συσκευή αυτή είναι απλώς ένα παιχνίδι … και δεν έχει καμία χρησιμότητα». Τα υπόλοιπα είναι Ιστορία! Όσο για το τι είπε στο μοιραίο τηλεφώνημά του ο Μπελ στις 10 Μαρτίου 1876: «Γουότσον, έλα εδώ, σε χρειάζομαι»!

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Οι αδελφοί Λιμιέρ στην πρώτη προβολή κινούμενων εικόνων (Δεκέμβριος 1895)




Τα αδέλφια της κινηματογραφίας Ογκίστ και Λουί Λιμιέρ, που ήταν ταυτοχρόνως φωτογράφοι, χημικοί, εργοστασιάρχες, και εφευρέτες, έμελλε να μείνουν γνωστοί από τη δραστηριότητα με την οποία ασχολούνταν στο περιθώριο της κύριας δουλειάς τους και δεν ήταν άλλη από τη γέννηση του κινηματογράφου! Γιατί μπορεί μεν το περίφημο «Kinetoscope» του αμερικανού εφευρέτη Τόμας Έντισον να υπήρχε στον κόσμο τέσσερα ολόκληρα χρόνια πριν από την αντίστοιχη εφεύρεση των γάλλων πιονέρων, ήταν όμως η δική τους συνεισφορά, το «Cinematographe», που θα έκανε το σινεμά δημόσιο θέαμα!

Κι αν για τους αμερικανούς ιστορικούς τέχνης ο Έντισον είναι ο «πατέρας του κινηματογράφου», είναι οι γάλλοι εφευρέτες που μετέτρεψαν τη νέα τεχνική δυνατότητα σε έβδομη τέχνη, όχι μόνο εξελίσσοντας την πρώιμη και εν πολλοίς περιορισμένη εφεύρεση του Έντισον, αλλά παράγοντας και τα πρώτα (1.500!) ταινιάκια που θα έβλεπε ποτέ το κοινό στη σκοτεινή αίθουσα. Τόσο τεχνικά όσο και καλλιτεχνικά, η συνεισφορά τους στο σινεμά είναι σαφώς μεγαλύτερη. Οι Ογκίστ και Λουί Λιμιέρ έκαναν βέβαια πολλά περισσότερα από το να ανακαλύψουν «απλώς» την κινούμενη εικόνα: βελτίωσαν τα φωτογραφικά μέσα και τις εμφανιστικές διαδικασίες της εποχής (τέλη 1800-αρχές 1900), παράγοντας μετρήσιμα και ποιοτικά αποτελέσματα που ήταν τόσο πρακτικά ώστε να έχουν εμπορική αξία.

Και βέβαια χάρισαν και τις πρώτες μαζικά προβαλλόμενες κινούμενες εικόνες, κατασκευάζοντας το πρώτο σύστημα προβολής που επέτρεπε τη μαζική παρακολούθηση του φιλμ. Κι έτσι, παρά την περίφημη ατάκα του Ογκίστ ότι «το σινεμά είναι μια εφεύρεση χωρίς μέλλον», οι ίδιοι το έκαναν δημόσιο θέαμα, εκεί στα τέλη του 1895, με τις μνημειώδεις σήμερα ανοιχτές προβολές τους σε παρισινό καφέ. Ήταν πράγματι η πρώτη δημόσια προβολή ταινίας σε πανί (κι αυτό γιατί το σύστημα του Έντισον απαιτούσε τεχνικά βοηθήματα και μπορούσε αποκλειστικά ένας κάθε φορά να παρακολουθήσει το προβαλλόμενο υλικό)…

[ΒΟΡΕΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ]

Η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων (Μάρτιος 1896)





Ο ολυμπισμός θα ήταν μακρινή ανάμνηση της κλασικής αρχαιότητας χωρίς το όραμα του βαρόνου Πιερ ντε Κουμπερτέν και μερικών ακόμα βέβαια φωτισμένων ανθρώπων της εποχής του. Το όνειρο του Γάλλου και των άλλων οραματιστών που προηγήθηκαν, όπως ο Δημήτριος Βικέλας, ήταν να ζωντανέψουν και πάλι τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο αδιαμφισβήτητο λίκνο τους, την Ελλάδα, έπειτα από διακοπή 1.500 ετών.

Κι έτσι την 25η Μαρτίου 1896, απομεσήμερο της εθνικής μας εορτής, πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Παναθηναϊκό Στάδιο της Αθήνας η τελετή έναρξης των «Πρώτων εν Αθήναις Διεθνών Ολυμπιακών Αγώνων», διά στόματος βασιλιά, εγκαινιάζοντας το σημαντικότερο κεφάλαιο στη νεότερη ιστορία του παγκόσμιου αθλητισμού. Ο Κουμπερτέν, ο μεγάλος πρωτεργάτης και «πρύτανης» του ολυμπιακού ιδεώδους, συμμετείχε στους ιστορικούς αγώνες ως γραμματέας της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, με πρόεδρο τον Δημήτριο Βικέλα.

Ο Κουμπερτέν, ξεκινώντας ήδη από το 1890, εργάστηκε πυρετωδώς για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων: μετά την πρώτη αποτυχία του 1892, συγκάλεσε το Πρώτο Αθλητικό Συνέδριο στο Παρίσι το 1894, από τις διεργασίες του οποίου προέκυψε η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, με σκοπό να εργαστεί υπέρ του ολυμπισμού. Ο Κουμπερτέν λειτούργησε ως δεύτερος πρόεδρος της ΔΟΕ μέχρι το 1925, όταν έγινε πια τιμητικά ισόβιος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής…

https://www.newsbeast.gr/weekend/arthro ... 19ou-aiona