Βυζαντινή ιστορία

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Αγχίαλος 917: Ο τσάρος Συμεών ταπεινώνει τους Βυζαντινούς

Από το βιβλίο του JOHN HALDON «Οι πόλεμοι του Βυζαντίου»
Επιμέλεια –διασκευή Θάνος Δασκαλοθανάσης

Η κατάσταση στα Βαλκάνια φαίνεται να βελτιώθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Βασιλείου του Α΄ με τον προσηλυτισμό στο χριστιανισμό του Βούλγαρου χάνου Βόριδος – ο οποίος έλαβε το χριστιανικό όνομα Μιχαήλ (852-889) και το τίτλο του τσάρου δηλαδή του καίσαρα- και μέρος του περιβάλλοντός του, με αποτέλεσμα την εμφάνιση ισχυρής φιλοβυζαντινής μερίδας στη βουλγαρική αυλή.

Με την άνοδο όμως στο θρόνο του Συμεών (893-927), ο οποίος είχε μεγαλώσει στην αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης και είχε αναπτύξει δικές του αυτοκρατορικές φιλοδοξίες, ο πόλεμος δεν άργησε να ξεσπάσει και πάλι.

Ήταν ένας σκληρός πόλεμος που συνεχίστηκε μέχρι τη δεκαετία του 920 και στη διάρκεια του οποίου η Πόλη πολιορκήθηκε κάποια στιγμή από έναν πανίσχυρο βουλγαρικό στρατό. Οι επιδόσεις των βυζαντινών στρατών δεν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές αυτήν την εποχή και μπορούν να αποδοθούν σε ανεπαρκή οργάνωση και διοικητική μέριμνα, σε φαινόμενα απειθαρχίας και σε ορισμένες περιπτώσεις σε ανίκανους διοικητές.

Σε αντίθεση με τα παραπάνω η μάχη του Αχελώου ποταμού αποτελεί ένα καλό παράδειγμα για το ρόλο που μπορεί να παίξει η τύχη στον πόλεμο και πώς ένας καλά προετοιμασμένος και με ικανή ηγεσία στρατός μπορεί να ηττηθεί εξαιτίας μιας απλής παρεξήγησης κατά τη διάρκεια της μάχης και του επακόλουθου πανικού.

Το 916-917 η αυτοκρατορία προετοίμασε μεγάλη εκστρατεία κατά των Βουλγάρων με αντικειμενικό σκοπό τη συντριβή του τσάρου Συμεών και την εξάλειψη των συνεχών απαιτήσεών του να παντρευτεί μια πριγκίπισσα από την αυτοκρατορική οικογένεια ώστε να αναδειχθεί ηγεμόνας ενός ενωμένου βυζαντινοβουλγαρικού κράτους. Τα σχέδια του αυτοκράτορα προέβλεπαν συμμαχία με τους νομάδες Πετσενέγκους ( ή Πατζινάκες, όπως τους έλεγαν οι Βυζαντινοί) που ζούσαν βόρεια του Δούναβη. Αυτοί θα διέσχιζαν τον ποταμό με βυζαντινά πλοία ώστε να επιτεθόυν στα νώτα των Βουλγάρων. Σε συνδυασμό με την εισβολή τους μια μεγάλη βυζαντινή στρατιά θα επιχειρούσε από ξηράς, κινούμενη βόρεια από την παραλιακή οδό,, και θα εισέβαλλε στα βουλγαρικά εδάφη, πάντα με την υποστήριξη του βυζαντινού στόλου.

Τον Αύγουστο οι αυτοκρατορικές δυνάμεις υπό την διοίκηση του στρατηγού Λέοντα Φωκά είχαν διεισδύσει ως τον Αχελώο ποταμό, κοντά στην Αγχίαλο (σημ. Πομόριε). Ο Συμεών όμως, έχοντας προειδοποιηθεί για την εισβολή, έστω και την τελευταία στιγμή, κατάφερε να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του και να βαδίσει προς το νότο για να αντιμετωπίσει το βυζανιτνό στρατό . Τον συνάντησε στρατοπεδευμένο στην πεδιάδα κοντά στην ακτή και κατέλαβε τα υψώματα πάνω από αυτήν.
Ο αριθμός των Βουλγάρων στρατιωτών παραμένει άγνωστος. Από τα ην πλευρά των βυζαντινών υπήρχαν τα αυτοκρατορικά τάγματα καθώς και ορισμένες μονάδες της Μικράς Ασίας που είχαν μεταφερθεί ειδικά για την εκστρατεία, μαζί με τους στρατούς της Θράκης και της Μακεδονίας, συνολικά περίπου 30.000 άνδρες.

Η ακριβής εξέλιξη της μάχης δεν είναι σαφής, φαίνεται όμως ότι ο Συμεών εξαπέλυσε επίθεση μόλις παρατάχτηκε όλος ο στρατός του. Στην αρχή της μάχης ο αυτοκρατορικός στρατός διατηρούσε υπεροχή έναντι του αντιπάλου και οι Βούλγαροι είχαν σοβαρές απώλειες. Καθώς η μάχη λίγο-πολύ προχωρούσε κατ΄ ευχήν, ο Φωκάς, αναφέρουν οι Πηγές, αφίππευσε για να δροσιστεί σε ένα ρυάκι. Το άλογό του τρόμαξε και άρχισε να καλπάζει πανικόβλητο. Μερικοί στρατιώτες εκεί κοντά, βλέποντας το άλογο να καλπάζει πίσω από τις γραμμές τους και ανάμεσα στο στρατόπεδο, άρχισαν να φωνάζουν ότι ο διοικητής τους είχε σκοτωθεί. Αυτό μετέδωσε έναν ελαφρύ πανικό στις μονάδες που ετοιμάζονταν να καταδιώξουν του υποχωρούντες Βούλγαρους.

Ο Συμεών που παρατηρούσε τη μάχη από ένα κοντινό ύψωμα, αλλά είχε μέχρι τότε διατηρήσει τον έλεγχο των στρατευμάτων του, και τα είχε διατάξει να οπισθοχωρήσουν με τάξη σε ισχυρότερες αμυντικές θέσεις, διέβλεψε την ευκαιρία που του παρουσιαζότανε. Διέταξε τις δυνάμεις του να σταματήσουν την οπισθοχώρησή τους, να αναστρέψουν και να επιτεθούν αιφνιδιαστικά στους Βυζαντινούς που τους καταδίωκαν. Σε συνδυασμό με την κραυγή που σηκώθηκε ότι ο στρατηγός σκοτώθηκε, η αντεπίθεση των Βουλγάρων ήταν αρκετή για να αναχαιτίσει τη βυζαντινή προέλαση και να τη μετατρέψει σε άτακτη υποχώρηση που μεταδόθηκε και στον υπόλοιπο στρατό. Η υποχώρηση εκφυλίστηκε σε άτακτη φυγή και οι Βούλγαροι, βλέποντας την κατάσταση, καταδίωξαν τους Βυζαντινούς χωρίς οίκτο.
Οι τελικές απώλειες ήταν τεράστιες για τους Βυζαντινούς και περιλάμβαναν αρκετούς ανώτατους αξιωματικούς και διοικητές ταγμάτων. Ο ίδιος ο επικεφαλής Λέων Φωκάς κατόρθωσε να φτάσει μέχρι τη Μεσήμβρια (σημ. Νεσεμπάρ), γειτονική πόλη στα παράλια. Οι τεράστιες απώλειες ήταν κυρίως αποτέλεσμα του πανικού και της φυγής. Εξήντα χρόνια μετά, αναφέρουν οι πηγές μας, σωροί από νεκροκεφαλές και ανθρώπινα οστά βρίσκονται διασπαρμένα στο πεδίο της μάχης και κατά μήκος των οχθών του Αχελώου. Το τοπωνύμιο μάλιστα Κόκκαλος μπορεί να δόθηκε στην περιοχή εξαιτίας αυτής της καταστροφής.

Η ήττα του Αχελώου είναι μια από τις μεγαλύτερες ήττες του βυζαντινού στρατού μετά την Πλίσκα έναν αιώνα νωρίτερα. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι σηματοδοτεί το τέλος μιας περιόδου που εκτείνεται από τα μέσα όγδοου ως την αρχή του 10ου αιώνα κατά την οποία η απειθαρχία αλλά και η τύχη καθόριζαν σε μεγάλο βαθμό τη μοίρα των βυζαντινών δυνάμεων. Παρ΄όλο που οι στρατοί της αυτοκρατορίας είχαν καταφέρει να επιτύχουν το στρατηγικό τους σκοπό, διατηρήσουν δηλαδή τα εδάφή της ανέπαφα και να επαναφέρουν τη στρατηγική ισορροπία στην Ανατολή, στα Βαλκάνια η κατάσταση είχε σίγουρα χειροτερεύσει από την ήττα της Πλίσκας (811) και μετά, με αποτέλεσμα το βουλγαρικό κράτος να έχει επεκταθεί νότια και νοτιοδυτικά και να αναδεικνύεται μείζονα δύναμη που να μπορεί να ανταγωνίζεται την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία για ολόκληρο τον αιώνα που θα ακολουθήσει.

Ο εκχριστιανισμός της βουλγαρικής άρχουσας τάξης μετά τη δεκαετία του 860 εισήγαγε ένα στοιχείο σταθερότητας, αλλά μαζί και νέους κινδύνους, όπως καταδεικνύουν τα σχέδια του Συμεών, η φιλοδοξία του οποίου να εγκαθιδρύσει μια βουλγαροβυζαντινή αυτοκρατορία δε σταμάτησε να προκαλεί προβλήματα παρά μόνο με το θάνατό του το 927.

Ο αιώνας όμως που ακολούθησε επρόκειτο να επιφέρει ολοκληρωτική ανατροπή της στρατηγικής κατάστασης και στα δύο μέτωπα, στα Βαλκάνια και στην Ανατολή.

https://cognoscoteam.gr/%CE%B1%CE%B3%CF ... %B5%CE%B9/

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Αναρωτιέμαι αν οι βυζαντινοί του 15ου αι. υιοθέτησαν την ολόσωμη μεταλλική πανοπλία που τελειοποιήθηκε εκείνη την εποχή στη Δύση.

Ξέρει κανεις κατι σχετικό ;

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Soldiers at the empty tomb, Mural, Saint John Chrysostom Church, Geraki (Geronthres), Byzantine Morea, Greece, c.1300AD.



Note the Chinese character on a helmet, perhaps derived from the Mongol invasions of Armenia and Anatolia. The Japanese Hellenist Mr. M. Sougagia, who studied it, tells us that it is the Chinese word (hi) interpreted as 'Great, high, super, commanding'. The interpretation relates definitely to the wearer of the helmet or the military unit in which he served.
Note the cross and 8 pointed stars on his shield.

http://warfare.ga/13/Byzantine-Geraki-S ... ldiers.htm

[Τλαξκαλτέκος]

- Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αναστάσιος Α΄ γεννήθηκε στο Δυρράχιο το 431 μ.Χ. Ήταν άγνωστης καταγωγής , μάλλον ελληνικής ή λατινικής. Το "ιλλυρικής" που αναφέρεται συνήθως είναι τοπικός προσδιορισμός και όχι εθνοτικός. Υπηρέτησε τον αυτοκράτορα Ζήνωνα , τον οποίο διαδέχτηκε στον θρόνο λίγο μετά τον θάνατό του ( 491 ). Νυμφεύθηκε μάλιστα την γυναίκα του Ζήνωνα , Αριάδνη. Μετά τον θάνατο του Ζήνωνα , οι συμπατριώτες του Ίσαυροι ( μικρασιατικός λαός μάλλον λουβικής καταγωγής ) επαναστάτησαν. Ο Αναστάσιος όμως τους υπέταξε και μετέφερε πολλούς από δαύτους απ' την Ισαυρία της Μ. Ασίας στην Θράκη. Ο Αναστάσιος ανόρθωσε την οικονομία του κράτους , έκανε κοινωφελή έργα , πάταξε την κερδοσκοπία , κατέστειλε τις στάσεις του αδελφού του Ζήνωνα και του στρατηγού Βιταλιανού , πολέμησε τους Πέρσες και τους Ούννους και οχύρωσε την Πόλη με επιπλέον μεγάλα τείχη που ονομάστηκαν "Αναστασιανά" . Ήταν μονοφυσίτης. Πέθανε το 518.

- Η πόλη Ανδραβίδα της Ηλείας ήταν την εποχή της Φραγκοκρατίας πρωτεύουσα του φραγκικού πριγκιπάτου του Μοριά.

- Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αναστάσιος Β΄- Αρτέμιος ,ελληνικής μάλλον καταγωγής αν κρίνουμε από το όνομα "Αρτέμιος" , ήταν αρχικά γραμματέας του αυτοκράτορα Φιλιππικού. Στον θρόνο ανέβηκε το 713 έπειτα από κίνημα. Γρήγορα όμως ήρθε και η δική του σειρά να ανατραπεί. Οι στρατιώτες του στασίασαν και ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Θεοδόσιο Γ΄. Ο Αναστάσιος Β΄αποσύρθηκε σε μοναστήρι. Το 719 όμως εκτελέστηκε ως συνωμότης απ' τον Λέοντα Γ΄ τον Ίσαυρο.

- Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ανδρόνικος Α΄Κομνηνός ( 1183 - 1185 ) , γιος του Ισαάκιου Κομνηνού , άφησε κακή φήμη. Παραμέρισε τον ανήλικο ανιψιό του Αλέξιο Β΄, τον οποίο δήθεν προστάτευε , παίρνοντάς του τον θρόνο. Συγκρούστηκε με τους Φράγκους και τους γαιοκτήμονες. Ήταν σκληρότατος. Για τους δημοσίους υπαλλήλους έλεγε : Ή θα πάψουν να αδικούν ή θα πάψουν να ζούν. Επί διακυβερνήσεώς του οι Νορμανδοί άλωσαν την Θεσσαλονίκη. Τελικά θανατώθηκε το 1185 με υποκίνηση των ευγενών και των μεγαλοϊδιοκτητών .

- Ο Λέων ο Δ΄ ο Χαζάρος ήταν γιος του Κωνσταντίνου Ε΄του Κοπρώνυμου και της Ειρήνης , πριγκίπισσας των Χαζάρων. Γι' αυτό και πήρε την προσωνυμία "Χαζάρος" . Ήταν εικονομάχος. Νυμφεύθηκε την εικονόφιλη Ειρήνη την Αθηναία και έκαναν τον Κωνσταντίνο τον Στ΄. Το 778 νίκησε τους Άραβες. Πέθανε το 780 από ασθένεια ή επειδή τον δηλητηρίασαν εικονόφιλοι αντίπαλοί του. Τον διαδέχτηκε η σύζυγός του και ο γιος τους.

- O Λέων Ε΄ ο Αρμένιος πήρε την προσωνυμία "Αρμένιος" γιατί σύμφωνα με τους Συνεχιστές του Θεοφάνη , τον Γεώργιο Μοναχό και τον Γενέσιο ήταν αρμενικής και "ασσυριακής" καταγωγής. Το "ασσυριακής" είναι άγνωστο τι σημαίνει. Συνήθως "Ασσυρίους" ονόμαζαν οι Βυζαντινοί αρχαιοπρεπώς τους Άραβες . Λιγότερο πιθανό είναι να εννοούσαν "Αραμαίος" . Αν κρίνουμε απ' το όνομα του πατέρα του 'Βάρδας" και το όνομα του γιου του 'Συμβάτιος" τότε ήταν αρμενικής καταγωγής , αν και αυτά τα ονόματα είχαν υιοθετηθεί και από μη αρμενικής καταγωγής άτομα. Τα περί "αμαληκιτικής" καταγωγής του που αναφέρονται έχουν θρησκευτική χροιά και όχι εθνοτική. Οι Αμαληκίτες ήταν λαός της Παλαιάς Διαθήκης που πολέμησε τους Εβραίους και έτσι οι χριστιανοί έλεγαν "Αμαλήκ" τον κακό άνθρωπο. Υπάρχει περίπτωση ο Λέων να ήταν ελληνικής καταγωγής και να ονομάστηκε "Αρμένιος" επειδή γεννήθηκε στο θέμα Αρμενιακόν , σταδιοδρόμησε αρχικά σε αυτό το θέμα και έπειτα έγινε στρατηγός στο θέμα Ανατολικόν. Του έδωσαν όμως αρμενική καταγωγή οι ιστοριογράφοι επειδή ήταν εικονομάχος. Σύμφωνα με τον Φειδά ( εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος ) ο Λέων ο Ε΄ ο Αρμένιος ήταν γιος του στρατηγού του θέματος των Αρμενιακών , όπου γεννήθηκε και αναπτύχθηκε ο Λέων , γι' αυτό και προσωνυμήθηκε Αρμένιος. Αλλά αρκετά με την καταγωγή του. Ανέβηκε στον θρόνο το 813 , αφού ανέτρεψε τον Μιχαήλ Α ΄. Απέκρουσε τον Βούλγαρο ηγεμόνα Κρούμο που είχε φτάσει ως τα τείχη της Πόλης, κυρίεψε τη Μεσημβρία , νίκησε τους Βούλγαρους και αποδεκάτισε τον βουλγαρικό στρατό, ενώ ο Κρούμος τραυματίστηκε και ίσως πέθανε εξαιτίας αυτών των τραυμάτων του. Τον Κρούμο διαδέχτηκε ο Ουμουρτάγ , ο οποίος έκλεισε ειρήνη ( 814 ) . Ο Λέων Ε΄ δολοφονήθηκε το 820 μέσα στην εκκλησία , καθώς παρακολουθούσε την Θεία λειτουργία των Χριστουγέννων . Τον διαδέχτηκε ο συνωμότης Μιχαήλ Β΄ ο Τραυλός.

Απόψεις Λέοντος Ε’ για την εικονολατρία

ΚΡΥΦΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΜΦΑΝΙΣΗ

Γιατί οι Χριστιανοί παθαίνουν ήττες από τους εθνικούς; Επειδή λατρεύονται οι εικόνες […]! Γι’ αυτό σκοπεύω να τις καταστρέψω. […] Οι αυτοκράτορες που δέχτηκαν και λάτρεψαν τις εικόνες πέθαναν στην εξορία ή στη μάχη. Αυτοί όμως που δεν τις λάτρεψαν πέθαναν στο κρεβάτι τους και τάφηκαν με τιμές στους αυτοκρατορικούς τάφους κοντά στο ναό των Αγ. Αποστόλων. Εγώ επιθυμώ να μιμηθώ τη δεύτερη κατηγορία και να τις καταστρέψω, για να μακροημερεύσω και εγώ και ο γιος μου και η δυναστεία μας να βασιλεύσει ως την 4η και 5η γενιά.

Scriptor incertus de Leone Bardae filio, έκδ. I. Bekker, Bonn 1842, 349.

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show ... 2478,9502/

Μακροημέρευσε ; Για να δούμε :

Χριστουγεννιάτικος ὅρθρος στὸ παλάτι (820 μ.Χ,),
( Πῶς ἀνέβηκε στὸ θρόνο ὁ Μιχαἠλ Β’ ὁ Τραυλός, ὁ ἱδρυτἠς τῆς δυναστείας τῶν ᾽Αμοριανῶν. )

ΚΡΥΦΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΜΦΑΝΙΣΗ

῎Ορθρος… Στὸ ναὸ τῆς Παναγίας τοῦ Φάρου, στὸν πρῶτο ναὸ τοῦ παλατιοῦ, ὁ πρωτοψάλτης, μὲ τὸ κεφάλι χωμένο σὲ καλογερικὴ κουκούλα, ἔχει ἀνάψει τὴ λαμπάδα κι ἑτοιμάζεται. Σκιὲς γλυστροῦν μέσα στὸ σκοτάδι.. ῎Εξαφνα ἕνας ἥσκιος προχωρεῖ ἴσια στὸ χορό, μὲ τὸ κεφάλι χωμένο κι αὐτὸς σὲ κουκούλα, στέκει μέσα στοὺς ψάλτες κι ἀνοίγει τὸ βιβλίο του. «Αὔγουστε», λέγει τρέμοντας ὁ πρωτοψάλτης μόλις γνώρισε τὸν αὐτοκράτορα. ( 1 ) ᾽Εκεῖνος, βυθισμένος πάντοτε στὸ ταπεινὸ ροῦχο του, γνέφει αὐστηρὰ ν’ ἀρχίσουν. Κι ὥσπου νά ᾽ρθῆ στὸν ἑαυτό του ὁ πρωτοψάλτης καὶ νὰ πάψη τοὺς ψιθυρισμούς του ὁ χορός, ποὺ τώρα μόλις ὑποψιάζεται τὴν ἀνέλπιστη αὐτὴ παρόυσία, ὁ βασιλιὰς τῶν Ρωμαίων ἄνοιξε τὸν ὄρθρο μὲ τὴ χαρμόσυνη μελωδία «Δεῦτε ἴδωμεν πιστοί …»
῎Ετσι προχωρεῖ ἡ ἀκολουθία καὶ μπαίνουν στὶς Καταβασίες. Κανένας δὲν ξέρει πὼς μέσα στὸ χορὸ ἕνας ἀπὸ τοὺς ψάλτες, ποὺ ταυτοφωνοῦν ὑπάκουοι στὶς πλατιὲς χειρονομίες του δασκάλου, εἶναι ὁ Αὔγουστος, ὁ ἐξολοθρευτὴς τῶν Βουλγάρων. ῞Οταν ἦλθε τὸ τροπάριο «Τῷ Παντάνακτος ἐξεφαύλισαν πόθῳ… », ὁ πρωτοψάλτης ἀπόσυρε ἐπιδέξια τὴ φωνή του, ἔγνεψε στὸ χορὸ νὰ κάνη τὸ ἴδιο, κι ἔμεινε ψάλτης ὁ αὐτοκράτορας. Μεταρσιωμένος δέχτηκε νὰ μελωδήση μοναχός του…..ὅταν, στὴν τελευταία λέξη, σπαθιὰ ξεγυμνωμένα, μαχαίρια, σίδερα, ρίχνονται ἀπάνω σ’ ἕνα γέρο παπά. Στὶς κραυγὲς τοῦ λειτουργού οἱ δολοφόνοι νιώθουν πὼς ἔχουν γελαστῆ. Γυρίζουν ἀμέσως ἀλλοῦ καὶ ψάχνονται στὸ φῶς τῶν κεριῶν, δὲν ἀργοῦν νὰ πέσουν στὸ βασιλιὰ καὶ νὰ χυμήξουν ἀπάνω του. Μὲ τὰ πρῶτα χτυπήματα, ὁ βασιλιὰς χυμᾶ στὸ ἱερὸ νὰ ταμπουρωθῆ. Τὸν κυνηγοῦν. Τὸ πρῶτο ποὺ βρῆκε μπροστά του, ἕνα μεγάλο σταυρό, τὸν σηκώνει κι ἀντιχτυπᾶ τοὺς δολοφόνους. Μὰ ὁ σταυρὸς εἶναι βαρύς. Τὰ μαχαίρια καὶ τὰ σπαθιὰ πέφτουν γοργὰ καὶ σίγουρα. «Σκύλοι!, Μὲ χρειάζεται ἀκόμη τὸ Βυζάντιο!» φωνάζει ὁ βασιλιὰς καὶ χτυπᾶ μὲ ὅ,τι μπορεῖ. Μιὰ σπαθιὰ τοῦ παίρνει τὸ κεφάλι. Τοῦ κόβεται τὸ ἕνα χέρι. ῾Ο Λέων Ε’ ὁ Αρμένιος σωριάστηκε στὸ ἱερὸ τῆς Παναγίας τοῦ Φάρου..
Τὸ παλάτι λάμπει… ῾Ο Μιχαὴλ ὁ Τραυλὸς εἶναι βασιλιὰς τῶν Ρωμαίων. ᾽Εδῶ καὶ μιὰ ὥρα σωστὴ τὸν ἔφεραν ἀπ’ τὴ φυλακή. Τὸν κάθισαν στὸ θρόνο. Μὰ τὰ χέρια του εἶναι σιδεροδεμένα κι ὁ σιδερὰς ποὺ τὰ εἷχε δέσει δὲ βρέθηκε ἀκόμη γιὰ νὰ τὰ λύση. Σὰ δὲν μποροῦν νὰ τὸν ντύσουν, τοῦ ρίχνουν ἀπάνω του τὴν πορφυρὴ χλαμύδα, ὅπως τύχη. Ταραγμένος, κίτρινος, μὲ τὸν τρόμο τῆς φυλακῆς ἀκόμη στὸ μάτι του, κοιτάζοντας ἀνήσυχα τὴν πόρτα, γιατὶ δὲν ξέρει τί μπορεῖ νὰ προβάλη ἀπὸ κεῖ, ὁ αὐτοκράτορας ἀφήνεται νὰ τὸν ντύνουν, νὰ τοῦ σωριάζουν βασιλικὰ ἐμβλήματα στὸν ὦμο, νὰ τοῦ φοροῦν τὰ κόκκινα πέδιλα καὶ τὸ στέμμα μὲ τὰ κρεμάμενα μάργαρα, ποὺ παίζουν στὰ μελίγγια του.

Ζαχαρ. Παπαντωνίου [Νεοέλληνας συγγραφέας-Βυζαντινὸς ῎Ορθρος -Διήγημα.Απόσπασμα ]

( 1 ) Πρόκειται γιὰ τὸν τελευταῖο ἀπὸ τοὺς διαδόχους τῶν ᾽Ισαύρων,τὸν Λέοντα Ε’ τὸν ᾽Αρμένιο (818 – 820). ῾Η περιγραφὴ αὐτὴ τοῦ τέλους τῆς ζωῆς του δείχνει τὴ σκοτεινὴ ὄψη τῆς ζωῆς τοῦ Βυζαντινοῦ παλατιοῦ

https://dimosioshoros.files.wordpress.c ... irinos.pdf

σελ. 178

Είναι χαρακτηριστικό ότι τις ικανότητές του στη διαχείριση των υποθέσεων του κράτους παραδέχτηκαν ακόμη και άσπονδοι εχθροί του όπως ο πατριάρχης Νικηφόρος:

"ει και αλάστορα, αλλ' ουν επιμελητήν των κοινών η πόλις άνδρα απώλεσεν"
(Ήταν καταστροφέας [εννοεί της Εκκλησίας], αλλά όμως το κράτος έχασε ένα άξιο κυβερνήτη)
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE ... E%95%CE%84

[Τλαξκαλτέκος]

- Ο Βυζαντινός αυτοκράτωρ Λέων Α΄ ο Θραξ ή Δαξ ή Βέσσος ή Μακέλλης ( 400 - 474 ) βασίλευσε το 457 - 474. Ίσως ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας που έλαβε το στέμμα απ' τον ίδιο τον πατριάρχη. Ήταν ορθόδοξος και εχθρικός απέναντι στον μονοφυσιτισμό και στην αρχαία ελληνορρωμαϊκή θρησκεία. Ο αδελφός της γυναίκας του , Βασιλίσκος , επιχείρησε εκστρατεία κατά των Βανδάλων της Αφρικής , αλλά απέτυχε. Υπεύθυνος θεωρήθηκε ο αξιωματούχος Άσπαρ , τον οποίο ο Λέων Α΄αποκεφάλισε.


- Εγγονός του Λέοντος Α΄ήταν ο Λέων Β΄. Μετά τον θάνατο του παππού του ( 474 ) τον διαδέχτηκε στον θρόνο σε ηλικία 6 ετών με συγκυβερνήτη τον πατέρα του Ζήνωνα. Έπειτα όμως από 10 μήνες πέθανε , μάλλον από ασθένεια.

Μαλάλας Ιωάννης : Βυζαντινός χρονογράφος του 6ου αι. Καταγόταν μάλλον απ' την Αντιόχεια της Συρίας. Η προσωνυμία "Μελέλ" που του αποδόθηκε σημαίνει ρήτορας. Έγραψε Χρονογραφία. Σύμφωνα με μια άποψη , μάλλον λανθασμένη , ταυτίζεται με τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννη Γ΄ τον Ατντιοχέα ( 565 - 577 ).

Ιωάννης Γ΄ο Αντιοχεύς : Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ( 565 - 577 ). Πριν χειροτονηθεί ασκούσε το επάγγελμα του συνηγόρου ( ρήτορα ) και γι' αυτό έφερε την προσωνυμία του "σχολαστικού". Τιμάται ως άγιος στις 30/8.

Λιβάνιος : Έλληνας ρήτορας. Γεννήθηκε στην Αντιόχεια το 314. Το 340 ίδρυσε δική του σχολή στην Κωνσταντινούπολη. Το 354 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αντιόχεια. Μαθητές του υπήρξαν ο Ιουλιανός ο Παραβάτης , o Μέγας Βασίλειος και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Έγραψε 65 Λόγους ( Εγκώμιον της Αντιοχείας , Ο Επικήδειος στον αυτοκράτορα Ιουλιανό , Απολογίες κ.α. ) και 1607 επιστολές.

- Ο Λέων ο Στ΄ο Σοφός ( 866 - 912 ) ήταν γιος του Βασιλείου Α΄του Μακεδόνος. Ανέβηκε στον θρόνο το 886. Ήταν πολύ μορφωμένος. Παραμέλησε τον στρατό και έκλεισε ειρήνη με τον βασιλιά Βόγορι των Βουλγάρων. Ο γιος του Βογόριδος , Συμεών , στάλθηκε στην Πόλη και απέκτησε ελληνική μόρφωση. Ο Συμεών όμως αντιπαθούσε τους Έλληνες ( Γραικούς , Ρωμαίους ) και όταν διαδέχτηκε τον Βόγορι στον θρόνο , απαγόρευσε την χρήση των ελληνικών βιβλίων και της ελληνικής γλώσσας στην χώρα του. Σε αντίποινα οι Βυζαντινοί περιόρισαν το βουλγαρικό εμπόριο. Ο Συμεών τότε ξεκίνησε επιδρομές. Οι Βυζαντινοί έστρεψαν τους Ούγγρους κατά του Συμεώνος , αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο Συμεών νίκησε το 896 τους Βυζαντινούς στην Αδριανούπολη . Σαν να μην έφτανε αυτό, το 904 οι Άραβες λεηλάτησαν την Θεσσαλονίκη και το 907 οι Ρώσοι επιτέθηκαν στην Πόλη.
Για να αποκτήσει ο Λέων Στ΄ απόγονο , , νυμφεύθηκε 4 φορές , ενώ η Εκκλησία επέτρεπε μόνο 3 . Ο 4ος γάμος του ποτέ δεν αναγνωρίστηκε , αλλά η Εκκλησία του έδωσε μεταθανάτια συγχώρεση γιατί φαίνεται πως μάλλον είχε μετανοήσει για τον 4ο γάμο του λίγο πριν πεθάνει. Έφυγε απ' την ζωή το 912 και τον διαδέχτηκε ο γιος του Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος.

Κουρκούας : Βυζαντινή οικογένεια αρμενικής καταγωγής.
1) Ιωάννης ή Ρωμανός Κουρκούας : Στρατηγός του Βασιλείου Α΄. Γενάρχης των Κουρκούα. Κατηγορήθηκε για συνωμοσία κατά του αυτοκράτορα και τυφλώθηκε.
2) Ιωάννης Κουρκούας : Στρατηγός επί Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου. ( 913 - 959 ). Κατέστειλε την επανάσταση του Βάρδα Βοήλα και νίκησε τους Ρώσους.
3) Θεόφιλος Κουρκούας : Επίσης στρατηγός και αδελφός του προηγούμενου. Πολέμησε τους Άραβες.
4) Ρωμανός Κουρκούας : Γιος του προηγούμενου. Στρατηγός επί Νικηφόρου Φωκά.
5)Ιωάννης Κουρκούας : Γιος του προηγούμενου και επίσης στρατηγός επί Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννη Τσιμισκή. Πολέμησε τους Ρώσους και σκοτώθηκε σε μια μάχη απ' αυτούς ενώ ήταν μεθυσμένος !
6) Ιωάννης ( Κουρκούας ) Τσιμισκής : Ο γνωστός αυτοκράτορας. Απ' την μεριά του πατέρα του καταγόταν απ' τους Κουρκούα και απ' την μεριά της μητέρας του συγγένευε με τον Νικηφόρο Φωκά. Ήταν διοικητής του θέματος των Αρμενιακών και το "Τσιμισκής" ίσως σημαίνει μικρόσωμος στα αρμενικά. Δεν αποκλείεται από αυτό να προέρχεται και φράση "τσίμα - τσίμα" , αν και η επικρατέστερη θεωρία είναι πως προέρχεται απ' το αντδ. < ιταλ. cima `κορφή, άκρη σκοινιού, μικρό σκοινί΄ < λατ. cyma < ελνστ. κῦμα στη σημ.: `νεαρός βλαστός΄.
7)Ρωμανός Κουρκούας : Γιος του Ιωάννη Κουρκούα και στρατηγός επί Βασιλείου Β΄ Βουλγαροκτόνου. Μετά το θάνατο του Βασιλείου Β΄, ο διάδοχός του και αδελφός του Κωνσταντίνος Η΄, θεώρησε τον Ρωμανό ύποπτο και τον καθαίρεσε απ' το αξίωμά του.
8) Μιχαήλ Β΄Κουρκούας ή Οξείτης : Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ( 1143 - 6 ).

- Στην Αντιόχεια ο Ιουλιανός ο Παραβάτης απογοητεύτηκε πολύ ( 362 ). Είχε σκοπό να ευεργετήσει την πόλη , αλλά οι Αντιοχείς , χριστιανοί πλέον οι περισσότεροι, απάντησαν με χλευασμό. Την ημέρα της γιορτής του Απόλλωνα διαπίστωσε πως στον ναό του θεού στην Δάφνη της Αντιόχειας , τον περίμενε μόνο ένας ιερέας με μια χήνα που είχε φέρει απ' το σπίτι του για να την θυσιάσουν. Έπειτα ο Ιουλιανός διέταξε να γίνει ανακομιδή των λειψάνων του χριστιανού μάρτυρα Βαβύλα , τα οποία βρίσκονταν στο ιερό άλσος του Απόλλωνα, γιατί οι εθνικοί μάντεις του είπαν πως μόλυναν τον ιερό χώρο και ο θεός αρνούταν να χρησμοδοτήσει. Μετά από αυτό ο ναός του Απόλλωνα κάηκε. Ο Ιουλιανός θεώρησε υπεύθυνους τους χριστιανούς και για αντίποινα έκλεισε τον μητροπολιτικό ναό της πόλης , κατάσχεσε την περιουσία του και έκαψε τα χριστιανικά παρεκκλήσια των Διδύμων της Καρίας γιατί βρίσκονταν κοντά στο εκεί μαντείο του Απόλλωνος. Ακόμη επέβαλε χρηματικές ποινές , καταδίκες και εξόρισε πάλι τον Μέγα Αθανάσιο μαζί με άλλους επισκόπους. Οι χριστιανοί με την σειρά τους κατέστρεψαν ειδωλολατρικούς ναούς και αγάλματα και χλεύασαν τον Ιουλιανό με ειρωνικά τραγούδια που είχαν στόχο την γενειάδα του. Αυτός απάντησε με μια αυτοσάτιρα , τον Μισοπώγωνα , όπου εξέφραζε την πικρία του για την αποτυχία των θρησκευτικών και πολιτικών του σχεδίων.
«Και βέβαια», γράφει εκεί ο Ιουλιανός, «πρωτύτερα σας επαινούσα με όσο μεγαλύτερη θέρμη μπορούσα, χωρίς να σκεφθώ να περιμένω να δω στην πράξη πώς θα ταιριάξουμε μεταξύ μας. Αλλά, επειδή θεώρησα ότι εσείς μεν είστε Έλληνες στην καταγωγή, και εγώ, αν και είμαι Θράκας στο γένος, είμαι Έλληνας στον τρόπο ζωής, νόμιζα ότι θα αγαπηθούμε μεταξύ μας πάρα πολύ».
( Ιουλιανού, ό.π., 40.10-15: «Και δη πρότερον επήνουν υμάς ως ενεδέχετό μοι φιλοτίμως ουκ αναμείνας την πείραν ουδέ όπως έξομεν προς αλλήλους ενθυμηθείς· άλλα νομίσας υμάς μεν Ελλήνων παίδας, εμαυτόν δε, ει και το γένος εστί μοι Θράκιον, Έλληνα τοις επιτηδεύμασιν, υπελάμβανον ότι μάλιστα αλλήλους αγαπήσομεν». )
«Ο πληθυσμός είναι δυσαρεστημένος μαζί μου στο μεγαλύτερο μέρος του, μάλλον δε ολόκληρος, επειδή επέλεξε την αθεότητα, και βλέπει εμένα να είμαι προσηλωμένος στους πάτριους θεσμούς της λατρείας».
( Ιουλιανού, Αντιοχικός ή Μισοπώγων, ed. C. Lacombrade, 28.23-26: «Ο μεν γαρ δήμος άχθεταί μοι τω πλείστω μέρει, μάλλον δ' άπας αθεότητα προελόμενος, ότι τοις πατρίοις όρα της αγιστείας θεσμοίς προσκείμενον».)
Και ενώ το καλοκαίρι του 362 ο Ιουλιανός πήγε στην Αντιόχεια, την αμιγέστερα ελληνική αυτή πόλη της αυτοκρατορίας, προσδοκώντας να δει τους Έλληνες να στέκονται ομόθυμα στο πλευρό του και να στηρίζουν την πολιτική του, ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι βρισκόταν σε μία πόλη η οποία, σύμφωνα με το δικό του σχόλιο, προτιμούσε να έχει πολιούχο της τον Χριστό, παρά τον Δία ή τον Δαφναίο Απόλλωνα.
( Ιουλιανού, ό.π., 28. 17-18: «Χριστόν δε αγαπώντες έχετε πολιούχον αντί του Διός και του Δαφναίου και της Καλλιόπης». )

[Τλαξκαλτέκος]

Αγία Ελένη : Γεννήθηκε στο Δρέπανο της Βιθυνίας το 247 μ.Χ. Ο πατέρας της ήταν ξενοδόχος. Το 270 παντρεύτηκε τον "Ιλλυριό" ( Θράκα στην πραγματικότητα ) Κωνστάντιο Χλωρό. Κατ' άλλους δεν παντρεύτηκαν ποτέ και ο Χλωρός την είχε παλλακίδα. Οι εθνικοί συγγραφείς κακοχαρακτηρίζουν την Αγία Ελένη , ενώ αντίθετα οι χριστιανοί μιλούν με κολακευτικά λόγια γι' αυτήν. Ο Κωνστάντιος χώρισε την Ελένη το 289 ή το 293 , επειδή ήταν λαϊκής καταγωγής και νυμφεύθηκε την ανιψιά ( ή θετή κόρη ) του αυγούστου της Δύσης Μαξιμιανού , Θεοδώρα. Η Ελένη έδειξε κατανόηση , δεν έφερε αντίρρηση και έβγαλε έτσι τον Κωνστάντιο απ' το δίλημμα μεταξύ της αγάπης του προς αυτήν και του ρωμαϊκού εθιμοτυπικού που ήθελε όποιον λαμβάνει υψηλά αξιώματα να νυμφεύεται σύζυγο ανώτερης τάξης. Η Αγία Ελένη πέθανε το 328. Εορτάζεται ως αγία με τον γιο της Μεγάλο Κωνσταντίνο στις 21/5.

Συκοφαντίες κατά τής Αγίας Ελένης ΄
Απαντήσεις στους ατεκμηρίωτους προσβλητικούς χαρακτηρισμούς των ειδωλολατρών Ιουλιανού και Ζώσιμου, για την αγία Ελένη, μητέρα του Μ. Κων/νου
Ήταν η Αγία Ελένη μια ανήθικη γυναίκα;

ΚΡΥΦΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΜΦΑΝΙΣΗ

Οι μαρτυρίες για την καταγωγή της αγίας Ελένης
Η αγία Ελένη γεννήθηκε στα μέσα του 3ου αιώνα περίπου, σε μία μικρή πόλη της Βιθυνίας που ονομαζόταν Δρέπανο . Τον 6ο αιώνα, ο ιστορικός Προκόπιος γράφει σχετικά:
«Έστι δε τις εν Βιθυνοίς πόλις Ελένης επώνυμος ούσα της Κωνσταντίνου βασιλέως μητρός. Εκ ταύτης γαρ την Ελένην ωρμήσθαί φασι κώμης ουκ αξιολόγου τα πρότερα ούσης.» (Περί Κτισμάτων 5,2).
Επειδή ο Μ. Κων/νος προς τιμήν της μητέρας του μετονόμασε το Δρέπανο σε Ελενόπολη, έγινε κατανοητό τι εννοούσε ο Προκόπιος γράφοντας, «πόλις Ελένης επώνυμος ούσα».
Ανιχνεύοντας πίσω στον χρόνο την πηγή των συκοφαντιών για την αγία Ελένη, φτάνουμε πρώτα στον γνωστό Ζώσιμο, έναν ειδωλολάτρη ιστορικό του 5ου - 6ου αιώνα. Το έργο του με τον τίτλο «Νέα Ιστορία», γράφηκε μετά το 498 και καλύπτει την περίοδο της ρωμαϊκής και της πρώιμης βυζαντινής ιστορίας από την εποχή του Αυγούστου μέχρι το 410 μ.Χ.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Ζώσιμο:
«Κωνσταντίνος εξ ομιλίας γυναικός ου σεμνής ουδέ κατά νόμον συνελθούσης Κωνσταντίω τω βασιλεί γεγενημένος» (Νέα Ιστορία, 2,8,2).
Μας λέει δηλαδή ο ιστορικός αυτός, ότι ο Μ. Κων/νος, ήταν «γεννημένος από την έκνομη σχέση του Κωνστάντιου [του Χλωρού] με μια γυναίκα πρόστυχη» .
Ασφαλώς, μια πληροφορία αν δεν διασταυρωθεί κι αν δεν εξεταστεί σε σύγκριση με άλλες πηγές, κυρίως τις αρχαιότερες, δεν είναι δυνατόν να υιοθετηθεί . [ Το ίδιο ισχύει π.χ. και για τον μεταγενέστερο θρύλο ότι δήθεν η αγία Ελένη ήταν κόρη ενός Βρετανού βασιλιά. Αφορμές για τον θρύλο αυτό αποτέλεσαν η έλλειψη πληροφοριών για την ζωή της Ελένης πριν τον γάμο της με τον Κωνστάντιο, καθώς και αναφορές κειμένων της εποχής σε εκστρατείες του Κωνσταντίου στη Βρετανία (βλ. Antonina Harbus, «Helena of Britain in medieval legend», DS Brewer, 2002, σελ. 15-16).]
Ακόμα περισσότερο όταν έχουμε λόγους να πιστεύουμε πως ο ιστορικός που μας μεταφέρει την πληροφορία αυτή έχει σοβαρότατη προκατάληψη ενάντια στον Χριστιανισμό.
Όπως διαβάζουμε στο λεξικό του Paul Kroh:
«Ο Ζώσιμος υπηρέτησε με το έργο του μια ολοφάνερα αντιχριστιανική τάση: ήθελε να αποδείξει ότι η παρακμή του ρωμαϊκού κράτους ήταν η συνέπεια της περιφρόνησης της παλιάς (ειδωλολατρικής) πίστης [...] Με το νόημα αυτό εξυμνείται με τρόπο υπερβολικό ο αυτοκράτορας Ιουλιανός, ενώ αντίθετα ο Κωνσταντίνος χαρακτηρίζεται ως ο πρωτεργάτης όλου του κακού» .
Ακριβώς την ίδια θέση διατυπώνει και ο βυζαντινολόγος Ιωάννης Καραγιαννόπουλος:
«Ο ειδωλολατρισμός του [Ζώσιμου] επηρεάζει την κρίσιν του και ως εκ τούτου μεροληπτεί ως προς τας μορφάς του Μ. Κωνσταντίνου, του Ιουλιανού και του Μ. Θεοδοσίου.».

Βεβαίως, οι πηγές δεν μας επιτρέπουν να αμφισβητήσουμε ότι η Ελένη ήταν «πολύ ταπεινής καταγωγής», «προερχόμενη από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας».
Ο Ευτρόπιος, ιστορικός του 4ου αιώνα , στη Ρωμαϊκή Ιστορία του, έγραψε ότι ο Μ. Κων/νος γεννήθηκε σε έναν «πολύ ταπεινό γάμο» («ex obscuriore matrimonio», η λέξη «ταπεινός» αφορά ασφαλώς την καταγωγή της Ελένης), ενώ ο Αμβρόσιος Μεδιολάνου (τέλη 4ου αιώνα) την αναφέρει ως «stabularia» (De obitu Theod., 42), το οποίο κυριολεκτικά σημαίνει την γυναίκα που εργάζεται στους στάβλους, όμως, επειδή συχνά οι στάβλοι βρίσκονταν στα πανδοχεία, ο όρος «stabularius» μπορούσε να σημαίνει και τον ιδιοκτήτη πανδοχείου ή τον εργαζόμενο σε αυτό.
Την εποχή εκείνη, η δουλειά της Ελένης προσδιόριζε και την κοινωνική της θέση, και η εργασία σε πανδοχείο θα μπορούσε εκληφθεί και με αρνητικό τρόπο για το ποιόν της. Όμως, ο Αμβρόσιος χρησιμοποιεί τη λέξη «bona» για να τονίσει ότι, «ασφαλώς, η Ελένη ήταν μια γυναίκα αμφιβόλου καταγωγής, αλλά παρ’ όλ’ αυτά, είχε έναν καλό και άψογο χαρακτήρα» .
Επίσης, μια άλλη, λατινική πηγή υπό τον τίτλο «Origo Constantini» (ή και «Anonymi Valesiani pars prior»), η οποία χρονολογείται στα τέλη του 4ου ή στις αρχές του 5ου αιώνα, αναφέρει τον όρο «vilissima» για την Ελένη (vilis = ασήμαντος, ταπεινός, κατώτερος, παρακατιανός), γεγονός που επιβεβαιώνει την «ταπεινή της καταγωγή».

Από αυτές τις τρεις αρχαίες μαρτυρίες, μαθαίνουμε για την ταπεινή κοινωνική προέλευση της Ελένης, όμως δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να την συνδέει υποχρεωτικά με τον αγοραίο έρωτα όπως αφήνει να εννοηθεί ο Ζώσιμος. Άλλωστε, στη ρωμαϊκή εποχή υπήρχε ένα πολύ μεγάλο πλήθος ανθρώπων που το ομαδοποιούσαν στις «ταπεινές κατηγορίες του πληθυσμού», και δεν περιελάμβανε μόνο τις πόρνες ή τους μαστροπούς, αλλά και ανθρώπους που ουδεμία σχέση είχαν με την πορνεία, όπως τους μικροπωλητές, τους αχθοφόρους, τους ζητιάνους, τους αμαξάδες και πάρα πολλούς άλλους.
Μία ακόμη μαρτυρία, μεταγενέστερη από τις προηγούμενες, την οποία συναντάμε στις αρχές του 5ου αιώνα, περιέχεται στην εκκλησιαστική ιστορία του φανατικού αρειανιστή Φιλοστόργιου. Εδώ όμως χρειάζεται να διευκρινίσουμε κάποιες λεπτομέρειες:
Η Εκκλησιαστική ιστορία του Φιλοστόργιου δεν μας σώθηκε αυτούσια, αλλά έγινε μια προσπάθεια ανασύστασής της στις αρχές του 20ου αιώνα, μέσα από διάφορα κείμενα, όπως οι επιτομές των βιβλίων του Φιλοστόργιου που μας διέσωσε ο Μ. Φώτιος, ο βίος του μεγαλομάρτυρα Αρτεμίου ο οποίος μαρτύρησε επί Ιουλιανού κ.ά .
Το «Μαρτύριο Αρτεμίου» χρησιμοποιήθηκε στην ανασύσταση επειδή προερχόταν από την ιστορία του Φιλοστόργιου και μέσα στο κείμενο αυτό διασώζεται μία υβριστική αναφορά στην αγία Ελένη, η οποία όμως αποδόθηκε όχι στον Φιλοστόργιο, αλλά σε απόσπασμα από αγόρευση του ειδωλολάτρη Ιουλιανού, ο οποίος είχε κάθε λόγο να εχθρεύεται τον Μ. Κων/νο και την αγία Ελένη:
«… ο δε Κωνσταντίνος εξ Ελένης αυτώ γέγονε φαύλης τινός γυναικός και των χαμαιτύπων ουδέν διαφερούσης ... Κωνσταντίνος θρασύτητι γνώμης την βασιλείαν αφήρπασε και τον εμόν πατέρα και τους αυτού αδελφούς αμφοτέρους αδίκως απέκτεινε.».
Το απόσπασμα αυτό, στην ανασύσταση που πραγματοποιήθηκε, αποτελεί πλέον το εδάφιο 2,16 της Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Φιλοστόργιου όμως αποδίδεται στον Ιουλιανό ο οποίος κατηγορεί τον Μ. Κων/νο για τον θάνατο του πατέρα του και αρπαγή της βασιλείας. Στον Ιουλιανό αποδίδει το εδάφιο και η γνωστή Ψηφιακή βιβλιοθήκη TLG («Thesaurus Linguae Graecae», έκδοση «E», [CD-ROM] - University of California, Irvine).

Άραγε, πόσο τυχαία μπορεί είναι αυτή η ομοιότητα των διατυπώσεων, από δύο φανατικούς εχθρούς του Χριστιανισμού, τον Ιουλιανό και τον Ζώσιμο, οι οποίοι με παρόμοιους σεξουαλικούς υπαινιγμούς, επιδιώκουν να συκοφαντήσουν την Ελένη και να μειώσουν ηθικά την καταγωγή του Μ. Κων/νου;
Όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Σιαμάκης:
«Ο φανατικός ειδωλολάτρης Ζώσιμος μετά δύο σχεδόν αιώνες θα γράψη συκοφαντικώτατα ότι η Ελένη ήταν γυνή ου σεμνή …».
Διότι, όπως είδαμε, η Ελένη μπορεί μεν να χαρακτηριστεί ως ταπεινής καταγωγής, όμως υπάρχει μεγάλη απόσταση από το να κατηγορηθεί ως κοινή γυναίκα, όπως με ευκολία και ιδιαίτερη επιθετικότητα κάνουν οι δύο ειδωλολάτρες συγγραφείς.
Ο Jan Willem Drijvers, θεωρεί πιθανόν ότι η αναφορά αυτή του Ιουλιανού σχετίζεται με το γεγονός ότι για τις γυναίκες του πανδοχείου υπήρχε πάντα το ενδεχόμενο να εμπλέκονται με ερωτικές υπηρεσίες .
Αξίζει όμως να παρατηρήσουμε και το εξής:
Αν ο Ιουλιανός γνώριζε ότι η Ελένη στο πανδοχείο αμειβόταν για τις σεξουαλικές της υπηρεσίες και ήταν πράγματι «χαμαιτύπη» (πόρνη), για ποιον λόγο δεν το γράφει ευθέως αλλά μας λέει μόνο πως ήταν τόσο «φαύλη» όσο και οι πόρνες («χαμαιτύπων ουδέν διαφερούσης»); Τελικά, ήταν πόρνη ή όχι; Μήπως το σχόλιο του Ιουλιανού ήταν περισσότερο προσπάθεια κοινωνικού στιγματισμού λόγω της εργασίας της στο πανδοχείο, καθώς η λέξη «φαύλος» είχε και τη σημασία της ταπεινής καταγωγής ;
Άλλωστε, κατά την ίδια περίοδο, τον 4ο αιώνα, η μαρτυρία (που προαναφέραμε) του ιστορικού Ευτρόπιου η οποία μιλά για έναν «πολύ ταπεινό γάμο» της Ελένης, διαψεύδει κάθε σχέση της με την πορνεία, διότι στο ρωμαϊκό δίκαιο «δεν υπήρχε … έγκυρος γάμος με μια πόρνη, ή με μια γυναίκα του είδους εκείνων των διασκεδάσεων οι οποίες … οδηγούσαν στην πορνεία».
Σε κάθε περίπτωση, έχει ενδιαφέρον ότι ο Jan Willem Drijvers, σχολιάζοντας το αντίστοιχο υβριστικό εδάφιο του Ζώσιμου ενάντια στην Ελένη, σημειώνει:
«Κατά την αξιολόγηση αυτών των παρατηρήσεων, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ο Ζώσιμος ήταν δηλωμένος οπαδός των παγανιστικών λατρειών και ένας σφοδρός αντίπαλος του Χριστιανισμού. Το έργο του χαρακτηρίζεται από μια άγρια εχθρότητα προς τον πρώτο χριστιανό αυτοκράτορα.».
Είναι σαφές ότι αν κάτι τέτοιο ισχύει για τον Ζώσιμο, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό ισχύει για τον ειδωλολάτρη αυτοκράτορα Ιουλιανό.

Περί πανδοχείων

Αφού είδαμε τις μαρτυρίες που αφορούν την καταγωγή και το ποιόν της αγίας Ελένης, καλό είναι ν’ αναφερθούμε και σε ένα άλλο επιχείρημα που χρησιμοποιείται ενάντια στην ηθική της υπόσταση: είναι το γεγονός ότι εργαζόταν, ή ήταν κόρη ιδιοκτήτη πανδοχείου.
Ευτυχώς, χάρη στο μνημειώδες έργο του Φαίδωνα Κουκουλέ, «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός» (σε 9 τόμους) μπορούμε να αποκτήσουμε μια γενική άποψη για τη λειτουργία των πανδοχείων και τη θέση τους στην κοινωνική δομή. Οι πληροφορίες που θα μας φανούν χρήσιμες βρίσκονται στους εξής τόμους:
1) Κεφάλαιο: «Τα ξενοδοχεία», Κουκουλές Φαίδων, «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός», τόμ. Β1, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1948-1955, σελ. 128-140.
2) Κεφάλαιο: «Αι πάνδημοι γυναίκες», Κουκουλές Φαίδων, 'Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός', τόμ. Β2, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1948-1955, σελ. 117-162.
Η δική μας μελέτη στα δύο αυτά κεφάλαια οδήγησε στα εξής συμπεράσματα:
Τα πανδοχεία και κατά συνέπεια οι υπάλληλοί του, βεβαίως και μπορούσαν να είναι κακόφημα. Ήταν δυνατόν, σε φτηνά πανδοχεία να βρει κάποιος κάθε είδους εξυπηρέτηση, ακόμα και ερωτική, και πελάτες μέθυσους ή βίαιους, μέλη του υποκόσμου. Πιο συχνά, σε πανδοχεία που αποτελούν σταθμούς σε μεγάλους οδικούς άξονες, μαρτυρούνταν αυξημένες οι απαιτήσεις κάποιων πελατών για ερωτικές εξυπηρετήσεις και κατά συνέπεια συναντάμε εκεί και πόρνες αλλά και τους προαγωγούς τους.
Αυτά όμως δεν σημαίνουν ότι στην χρονική περίοδο που μας απασχολεί, τα πανδοχεία χαρακτηρίζονταν ισοπεδωτικά ως κάτι αντίστοιχο με τα πορνεία. Αντιθέτως, υπήρχαν καλής ποιότητας πανδοχεία τα οποία σε καμία περίπτωση δεν συσχετίζονταν με τον υπόκοσμο, και οι πελάτες τους ήταν άνθρωποι που ήθελαν απλά να ξεκουραστούν μετά από ένα μακρύ ταξίδι και να φροντίσουν τα άλογά τους. Πολλά από αυτά μάλιστα, ήταν ιδιαίτερα ακριβά, καθαρά και πολυτελή.
Μάλιστα, για να κατανοήσουμε και την αντίθεση, ο Φαίδων Κουκουλές προσδιορίζει μέσα από αρκετές πηγές, ότι ένας χώρος που στη γλώσσα της εποχής έχει πάντα αρνητική φόρτιση, είναι το «καπηλείο».
Για το πανδοχείο όμως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Τι καλύτερη απόδειξη από ένα πέρασμα σε ομιλία του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, ο οποίος λέει:
«Ποία απολογία, όταν μηδέ ους ίσμεν μηδέ τούτους δεχώμεθα, αλλ' αποκλείωμεν πάσι τας θύρας; Έστω πανδοχείον υμών η οικία».
Και αλλού, λέει ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας:
«Έστω το του Χριστού πανδοχείον ημών η οικία» (Εις τις Πράξεις, PG 60,320).
Καταλαβαίνουμε λοιπόν, πως κι αν ακόμα υπήρχαν κακόφημα πανδοχεία, δεν θα υπήρχε η παραμικρή πιθανότητα ο Χρυσόστομος να μιλήσει για «το του Χριστού πανδοχείον» εάν το πανδοχείο είχε πάντα έννοια αρνητική όπως για παράδειγμα το καπηλείο.
Αξίζει μάλιστα να προσθέσουμε ότι, καθώς το καθήκον της φιλοξενίας ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένο στους χριστιανούς, όταν υπήρχαν οι πόροι και δημιουργούσαν οικήματα κατάλληλα για υποδοχή των ξένων και των φτωχών, τα ονόμαζαν «ξενοδοχεία», «ξενώνες» ή «πανδοχεία» και είναι ευνόητο πως για τέτοια ιδρύματα, δεν θα χρησιμοποιούσαν ονομασίες που θα παρέπεμπαν στον υπόκοσμο.
Οι πηγές λοιπόν καταρρίπτουν κάθε προσπάθεια να χαρακτηριστεί η αγία Ελένη ως «άσεμνη» μόνο από το γεγονός ότι εργαζόταν σε πανδοχείο. Το γεγονός ότι υπήρχαν πανδοχεία που εξέδιδαν γυναίκες, δεν σημαίνει ότι αυτό ήταν κανόνας για όλα τα πανδοχεία. Επίσης, το γεγονός ότι η Ελένη ήταν ταπεινής καταγωγής δεν την συνδέει απαραίτητα με τον αγοραίο έρωτα. Όπως είδαμε, ο όρος «ταπεινής καταγωγής» δεν αφορούσε μόνο τις πόρνες, αλλά χαρακτήριζε ένα μεγάλο πλήθος φτωχολογιάς και εργατών.


Περί γάμου και παλλακείας

Στο γνωστό λεξικό, «The Oxford Dictionary of Byzantium» (ή ‘ODB’), διαβάζουμε:
Η Ελένη ήταν «πανδοχέας όταν συνάντησε τον Κωνστάντιο τον Χλωρό, του οποίου έγινε παλλακίδα (ή σύζυγος;)» .
Η παραπάνω διατύπωση, «παλλακίδα (ή σύζυγος;)» δεν είναι τυχαία, αλλά προκύπτει από τη δυσκολία να βγει ασφαλές συμπέρασμα από τις πηγές, για το αν η Ελένη συνδέθηκε με τον Κωνστάντιο ως παλλακίδα, ή ως σύζυγος.
Βεβαίως, χρειάζεται να ξεκινήσουμε από μια απαραίτητη διευκρίνιση.
Η έννοια της ελεύθερης παλλακίδας (δεν έχουμε πληροφορία ότι η Ελένη ήταν δούλη) κατά την ρωμαϊκή ύστερη αρχαιότητα είχε ένα πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο στη νομοθεσία της εποχής, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μπερδεύεται με το περιεχόμενο που είχε είτε στην αρχαία Ελλάδα, είτε στην σημερινή εποχή. Για παράδειγμα, η νεοελληνική ερμηνεία της «παλλακίδας», είναι εξόχως μειωτική για τη γυναίκα, και μας φέρνει στον νου λιγότερο τη συμβία, και περισσότερο τη «σπιτωμένη» φιλενάδα των περιστασιακών επαφών. Ίσως μάλιστα να υπονοείται και η ύπαρξη μιας συζύγου, και η «παλλακίδα» να παίζει αποκλειστικά τον ρόλο της ερωμένης σε μια παράλληλη εξωσυζυγική σχέση.
Αυτή η ερμηνεία, ΟΥΔΕΜΙΑ απολύτως σχέση έχει με τη νομική θέση της ελεύθερης παλλακίδας στο ρωμαϊκό δίκαιο. Αντιθέτως, η ομοιότητά ανάμεσα στον γάμο και στην παλλακεία μιας ελεύθερης γυναίκας ήταν μεγάλη και γι’ αυτό προβληματική ως προς τον διαχωρισμό:
«Ο ρωμαϊκός νόμος αντιμετώπιζε, πράγματι, κάποια δυσκολία στο να διακρίνει μια (ελεύθερη) παλλακίδα από μια σύζυγο (Treggiari 1981), αφού μια συμφωνία συμβιώσεως, κατά την οποία η γυναίκα παρέμενε πιστή στον άνδρα και ο άνδρας επιθυμούσε να αναγνωρίσει τα παιδιά της, ήταν ακριβώς ό,τι συνιστούσε ένα γάμο.» . Πράγματι, «η μετά παλλακής συμβίωσις μικρόν διέφερε του γάμου» , καθώς, «νομικά τονιζόταν πως μια παλλακίδα δεν ήταν πόρνη: αν και ήταν ανύπαντρη, της αναγνωριζόταν ότι ανήκει σε ένα συγκεκριμένο άνδρα». Επίσης, «το ρωμαϊκό δίκαιο δεν αποδεχόταν ότι μπορεί να έχει ένας άνδρας ταυτόχρονα μια παλλακίδα και μια σύζυγο».

Ας σταματήσουν λοιπόν οι πολέμιοι του χριστιανισμού την ατυχή συσχέτιση της εταίρας, της πόρνης ή της ερωμένης, με την παλλακίδα της ρωμαϊκής ύστερης αρχαιότητας, διότι το μόνο που καταφέρνουν είναι να επιβεβαιώνουν την αμάθειά τους.
Άλλωστε, αν ο Μ. Κων/νος γεννήθηκε το 273/4 και ο πατέρας του Κωνστάντιος χώρισε την Ελένη και παντρεύτηκε την Θεοδώρα το 289 , αυτό σημαίνει ότι έζησε τουλάχιστον δεκαέξι χρόνια με την Ελένη, η οποία τον ακολούθησε στη σκληρή και επικίνδυνη ζωή του στρατιωτικού. Άρα, τα υπονοούμενα περί μιας περιστασιακής σχέσης εραστή και ερωμένης καταρρίπτονται, καθώς, «η Ελένη και ο Κωνστάντιος φαίνεται να είχαν μια διαρκή και σταθερή σχέση».

Σε γενικές γραμμές λοιπόν, η διαφορά γάμου και παλλακείας βρισκόταν στα δικαιώματα που απέρρεαν από τη σχέση του ανδρογύνου, και τα δικαιώματα αυτά σχετίζονταν άμεσα με την κοινωνική θέση της γυναίκας. Μία γυναίκα ελεύθερη, κάποιας καλής κοινωνικής θέσης και με προίκα, -αν και θεωρητικά θα μπορούσε- ήταν σπάνιο φαινόμενο να δεχτεί (ή να την αφήσει και ο πατέρας της να δεχτεί) να μπει σε μια διαδικασία ανασφάλειας για εκείνη και τα παιδιά της και να αποδεχτεί την παλλακεία. Αντιθέτως, μια γυναίκα χαμηλής κοινωνικής θέσης, μπορούσε να γλυτώσει από την φτώχεια και την αφάνεια δίπλα σε έναν άνδρα ανώτερης τάξης, με αντίτιμο μια σχετική ανασφάλεια: αν ο άνδρας αποφάσιζε να την αφήσει για να παντρευτεί, αυτομάτως η πρώην παλλακίδα και τα παιδιά της θα έρχονταν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τα δικαιώματα της συζύγου, εκτός βέβαια και αν ο άνδρας είχε φροντίσει να αναγνωρίσει τα παιδιά.
Όπως αναφέρει ο Παύλος Καλλιγάς, «καθιέρωσεν ο Αύγουστος και αυτήν την σχέσιν της παλλακής (Concubinatus), διαστέλλων αυτήν της συζύγου, ως μη μετέχουσαν των τιμών του ανδρός».
Σε κάθε περίπτωση πάντως, η παλλακεία οριζόταν ως μια μονογαμική, διαρκής συμβίωση, η οποία συνήθως συνέβαινε στις περιπτώσεις όπου «η χαμηλή κοινωνική θέση της γυναίκας καθιστούσε απίθανο να τεθεί θέμα γάμου».

Ο γάμος της αγίας Ελένης με τον Κωνστάντιο Χλωρό

Έχοντας κάποιος υπόψη του όσα ειπώθηκαν για την χαμηλή κοινωνική θέση της Ελένης και την ανώτερη κοινωνική θέση του στρατιωτικού αξιωματούχου Κωνσταντίου, θα έλεγε με βεβαιότητα ότι η σχέση τους ήταν σχέση παλλακείας. Αυτό γράφει και ο Ράνσιμαν, θεωρώντας την Ελένη, ως «παλλακίδα του Κωνσταντίου».
Κι όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Ο Jan Willem Drijvers, μετά από αναλυτική μελέτη επάνω στο ζήτημα, σημειώνει τα εξής:
Οι αναφορές που εννοούν ξεκάθαρα ότι η Ελένη και ο Κωνστάντιος είχαν νόμιμο γάμο είναι δύο. Οι αναφορές που προσδιορίζουν την Ελένη ως παλλακίδα, είναι πέντε. Οι αναφορές που προσδιορίζουν την Ελένη ως ‘Uxor’ ή ‘γυνή’ τα οποία συνήθως προσδιορίζουν την παντρεμένη γυναίκα, είναι οκτώ. Όμως, κάποιες πηγές, αναφέρουν ταυτόχρονα την Ελένη και ως ‘Uxor’ και ως παλλακίδα, πράγμα που αποδυναμώνει το εύρημα.

Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητός ο λόγος για τον οποίο η βιβλιογραφία εμφανίζεται διχασμένη επάνω στο ζήτημα αυτό. Πάντως, ο Jan Willem Drijvers, θεωρεί αδύνατο ένας αξιωματούχος να έκανε γαμικό συμβόλαιο με μία «stabularia», και εκεί στηρίζει κυρίως τη θέση του ότι η Ελένη βρισκόταν σε σχέση παλλακείας με τον Κωνστάντιο.
Από την άλλη, η βιβλιογραφία συχνά αναφέρεται σε γάμο:

- «Ο Κωνστάντιος … είχε νυμφευθή κόρην τινά, Ελένην καλουμένην»[Βουτυράς Σταύρος].
- «Ο Κωνστάντιος … είχε υποχρεωθή … να διαζευχθή τη σύζυγο του Ελένη»[Rice Tamara Talbot].
- «Ελένη ... Μητέρα του Κωνσταντίνου A΄ … έγινε σύζυγος του … Κωνσταντίου»[ΕΠΛΒΙΠ].
- «Ο Κωνσταντίνος ... ήταν γιος του … Κωνσταντίου ... και της συζύγου του Ελένης» [ εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος].
- «Ο Κωνστάντιος … παντρεύτηκε κανονικά … την Ελένη»[Σιαμάκης Κωνσταντίνος].

Πάντως, η αρχαιότερη πηγή που γνωρίζουμε από πρώτο χέρι, είναι ο Ευτρόπιος και όπως είδαμε αναφέρεται σε γάμο («matrimonio»). Μάλιστα, ο παλαιότερος λόγιος Henry Fynes Clinton, σημειώνει με βεβαιότητα ότι:
«Η Ελένη δεν ήταν παλλακίδα, αλλά σύζυγος του Κωνσταντίου […] Το διαζύγιο της Ελένης, αποδεικνύει τον γάμο της».
Και ως επιπλέον απόδειξη για τον νόμιμο γάμο, επικαλείται τον Ευσέβιο που γράφει:
«Βασιλεύς Κωνστάντιος ... παίδα γνήσιον Κωνσταντίνον αυτοκράτορα και Σεβαστόν ανθ’ εαυτού καταλιπών» (‘’Εκκλ. Ιστ.’’ 8,13), το οποίο σημαίνει:
«Ο βασιλεύς Κωνστάντιος ... άφησεν ως αυτοκράτορα και αύγουστον αντί εαυτού τον γνήσιον υιόν του Κωνσταντίνον».

Επίλογος

Ανακεφαλαιώνοντας, θα λέγαμε ότι:
α) Η μομφή περί ανηθικότητας (σεξουαλικής ή άλλης) από τον Ζώσιμο και τον Ιουλιανό, αποτελεί πιθανότατα αντιχριστιανικό λίβελλο ο οποίος δεν επιβεβαιώνεται από άλλες πηγές. Η ταπεινή καταγωγή της αγίας Ελένης και η εργασία της σε πανδοχείο, είναι τα μόνα στοιχεία που έχουμε για την προηγούμενη ζωή της, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν την συνδέουν υποχρεωτικά με την ερωτική ελευθεριότητα. Εκτός αυτού, ο Αμβρόσιος που με ειλικρίνεια επιβεβαιώνει την χαμηλή κοινωνική θέση της Ελένης, γιατί να μην είναι εξίσου ειλικρινής όταν αναφέρεται στον καλό χαρακτήρα της; Επιπροσθέτως, αν ο Κωνστάντιος και η Ελένη είχαν συνάψει γαμικό συμβόλαιο, αυτό αποκλείει την περίπτωση η Ελένη να σχετιζόταν με την πορνεία, διότι δεν προβλεπόταν γάμος με πόρνη.

β) Η βεβαιότητα του Ζώσιμου ότι η σχέση της Ελένης και του Κωνσταντίου ήταν εκτός νόμου, από πουθενά δεν επαληθεύεται. Επιπλέον, είτε επρόκειτο για παλλακεία, είτε για κανονικό γάμο, ήταν και οι δύο εξίσου αποδεκτές από τον νόμο, μακροχρόνιες, μονογαμικές σχέσεις. Ουδεμία βεβαιότητα υπάρχει επίσης για το αν ο Μ. Κων/νος θεωρούνταν μη αναγνωρισμένο παιδί από παλλακεία. Ξέρουμε ότι, «ο Κωνστάντιος … αναγκάστηκε να χωρίσει την Ελένη … για να νυμφευτεί τη Θεοδώρα» και μάλιστα, «ο Κωνστάντιος … είχε υποχρεωθή από το Διοκλητιανό να διαζευχθή τη σύζυγο του Ελένη» . Άρα, σε μια τόσο μακροχρόνια και δυνατή σχέση, φαίνεται δύσκολο να δεχτούμε ότι ο Κωνστάντιος επί -τουλάχιστον- 16 χρόνια δεν είχε αναγνωρίσει τον Κωνσταντίνο. Εκτός αυτού όμως, βάσει των πηγών, ήταν πολύ πιθανόν να επρόκειτο για κανονικό γάμο, ενώ και ο Ευσέβιος μιλάει για «παίδα γνήσιον» χωρίς αυτό να μπορεί να αντικρουστεί με επαρκή βεβαιότητα.
https://www.oodegr.com/neopaganismos/sy ... leni_2.htm

[Ακρίδης Κατσαριδόπουλος]

Αγία Ελένη : Γεννήθηκε στο Δρέπανο της Βιθυνίας το 247 μ.Χ. Ο πατέρας της ήταν ξενοδόχος.

Προκύπτει από κάπου ότι ήταν Ελληνίδα;

Όλοι αυτοί έβλεπαν με ιδιαίτερη συμπάθεια και στήριζαν τις επιλογές του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, του οποίου η μητέρα, Ελένη, ήταν Ελληνίδα και χριστιανή.

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547 ... ndex2.html

[Τλαξκαλτέκος]

Αγία Ελένη : Γεννήθηκε στο Δρέπανο της Βιθυνίας το 247 μ.Χ. Ο πατέρας της ήταν ξενοδόχος.

Προκύπτει από κάπου ότι ήταν Ελληνίδα;

Όλοι αυτοί έβλεπαν με ιδιαίτερη συμπάθεια και στήριζαν τις επιλογές του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, του οποίου η μητέρα, Ελένη, ήταν Ελληνίδα και χριστιανή.

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547 ... ndex2.html

Επειδή σύμφωνα με τον Προκόπιο ( 6ος αι. ) ο Μ. Κωνσταντίνος ονόμασε το Δρέπανο της Βιθυνίας σε "Ελενόπολις" , πιστεύεται πως από εκεί καταγόταν η Ελένη. Στην περιοχή τον 3ο αι. μόνο Έλληνες ζούσαν. Το όνομά της ήταν επίσης ελληνικό. Άρα πιστεύεται πως ήταν Ελληνίδα.

[Τλαξκαλτέκος]

Νικηφόρος Ουρανός : Βυζαντινός αξιωματούχος επί Βασιλείου Β΄Βουλγαροκτόνου ( 976 - 1025 ). Συνέτριψε τον βασιλιά των Βουλγάρων Σαμουήλ στη μάχη του Σπερχειού ποταμού * το 997. Το 999 - 1006 πολέμησε κατά των Αράβων στην Ανατολή. Ο Ουρανός υπήρξε και λόγιος και έγραψε έργα.

*

ΚΡΥΦΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΕΜΦΑΝΙΣΗ

Ο Σαμουήλ εισέβαλε στην Ελλάδα και αιχμαλώτισε πολλούς Ελλαδίτες Ρωμιούς ( Θεσσαλούς, Βοιωτούς, Αττικούς , Πελοποννησίους ) . Ενώ γύριζε πίσω, ο Ουρανός τον συνέτριψε στον Σπερχειό και απελυθέρωσε όλους τους Ρωμαίους αιχμαλώτους . Γράφει ο Σκυλίτζης :

[ Σαμουήλ ] τά τε Θετταλικὰ διαβάντα Τέμπη καὶ τὸν Πηνειὸν περαιωσάμενον ποταμόν, Θετταλίαν τε καὶ Βοιωτίαν καὶ Ἀττικὴν εἰσβαλόντα τε καὶ ἐν Πελοποννήσῳ διὰ τοῦ ἐν Κορίνθῳ ἰσθμοῦ, καὶ πάντα ταῦτα δῃοῦντα καὶ ληϊζόμενον, (…) ὁ δὲ μάγιστρος [ Νικηφόρος Ουρανός ] τοὺς αἰχμαλώτους Ῥωμαίους ἐλευθερώσας, σκυλεύσας δὲ καὶ τοὺς πεσόντας Βουλγάρους

Νικηφόρος Ξιφίας : Βυζαντινός στρατηγός. Έδρασε επί Βασιλείου Β΄Βουλγαροκτόνου ( 976 - 1025 ). Διακρίθηκε το 1014 στη Μάχη του Κλειδίου , όταν με στρατήγημα το οποίο υπέδειξε στον αυτοκράτορα , κατόρθωσε να αιφνιδιάσει απ' τα νώτα τα βουλγαρικά στρατεύματα του Σαμουήλ , ενώ ο Βασίλειος Β΄ επιτέθηκε σ' αυτά κατά μέτωπο. Η ήττα των Βουλγάρων κατόπιν τούτου υπήρξε ολοσχερής και ο Σαμουήλ μόλις κατάφερε να διασωθεί μαζί με τον γιο του. Το 1015 ο Ξιφίας και ο στρατηγός Δούκας νίκησαν τους Βουλγάρους στην Θεσσαλονίκη. Ο Ξιφίας, μετά από τις νίκες του αυτές κατά των Βουλγάρων , δυσαρεστήθηκε , επειδή ο Βασίλειος Β΄δεν ζήτησε τις υπηρεσίες του και στην κατά της Αβασγίας εκστρατεία του ( 1022 ). Γι' αυτό στασίασε μαζί με τον στρατηγό Νικηφόρο Φωκά κατά του αυτοκράτορα. Ο Βουλγαροκτόνος υποκίνησε με γράμματά του τη δυσπιστία μεταξύ των δύο στρατηγών με αποτέλεσμα την δολοφονία του Φωκά απ' τον Ξιφία. Έπειτα ο αυτοκράτωρ συνέλαβε τον Ξιφία και τον εξόρισε στη νήσο Αντιγόνη των Πριγκιποννήσων, όπου έγινε μοναχός. Ανακλήθηκε στην Πόλη το 1028 απ' τον Ρωμανό Γ΄ Αργυρό ( 1028 - 1034 ) και ανέλαβε πάλι υπηρεσία. Τελικά εισήλθε στη Μονή του Στουδίου στην οποία και πέθανε.

[Τλαξκαλτέκος]

- Ο Μέγας Κωνσταντίνος εισήγαγε το βυζαντινό χρυσό νόμισμα βάρους 4,48 gr , το οποίο έγινε το πιο αναγνωρισμένο μέσο στις διεθνείς συναλλαγές ως τον 11ο αι. , οπότε και άρχισε να νοθεύεται.

- Ο Μέγας Κωνσταντίνος θέσπισε διατάξεις που μεριμνούσαν για την καλύτερη διαβίωση των καταδίκων σύμφωνα με το νεό φιλάνθρωπο πνεύμα που εισήγαγε ο χριστιανισμός. Από την άλλη όμως νομοθέτησε και σκληρότατες ποινές για τις απαγωγές παιδιών και παρθένων , για την πατροκτονία , για τις σεξουαλικές σχέσεις κυρίας και δούλου κ.λπ.

- Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Κωνσταντίνου ανέλαβαν οι 3 γιοι του :
Ο ορθόδοξος Κωνσταντίνος διοικούσε τις Βρετανία , Γαλατία και Ισπανία.
Ο ορθόδοξος Κώνστας διοικούσε τις Παννονία, Δακία, Μακεδονία * , Ιταλία και Αφρική.
Ο αρειανιστής Κωνστάντιος διοικούσε τις Θράκη , Πόντο , Ασία και Ανατολή.

* Όταν λέμε "Μακεδονία" εκείνη την εποχή εννοούμε ως και την Κρήτη και τα μισά νησιά του Αιγαίου.

Κωνσταντίνος και Κώνστας συγκρούστηκαν . Ο Κωνσταντίνος σκοτώθηκε και ο Κώνστας πήρε τα εδάφη του.
Το 350 ο σφετεριστής Magnus Magnentius σκότωσε τον Κώνστα.
Το 353 ο Κωνστάντιος σκότωσε τον Magnus Magnentius και έγινε μονοκράτορας. Επέβαλε ως δόγμα τον αρειανισμό. Την εποχή του μάλιστα προσηλυτίστηκαν στον αρειανισμό οι Γότθοι από τον επίσκοπο Ουλφίλα.

- Ο Κωνστάντιος ήταν γενναίος , αλλά παρασυρόταν εύκολα από συκοφαντίες . Εξαιτίας τέτοιων συκοφαντιών σκότωσε τον εξάδελφό του Γάλλο , αδελφό του Ιουλιανού του Παραβάτη. Ίσως ένας απ' τους λόγους που ο Ιουλιανός μίσησε τον χριστιανισμό να ήταν και η θανάτωση του αδελφού του.

- Ο Ιουλιανός χρησιμοποίησε ως πρότυπο την χριστιανική εκκλησιαστική οργάνωση προκειμένου να αναδιοργανώσει τον εθνικό κλήρο και την εθνική θρησκεία.

- Ο Μιχαήλ Ε΄, θέλοντας να γίνει μονοκράτορας , εξόρισε την αυτοκράτειρα Ζωή. Ο λαός όμως επαναστάτησε και τον τύφλωσε. Ο Κεκαυμένος γράφει στο "Στρατηγικό" του : Είδα τον αποβασιλέα κυρ Μιχαήλ το πρωί που ανέτειλε ο ήλιος κραταιό αυτοκράτορα και λίγες ώρες αργότερα τον είδα ελεεινό , έρημο και τυφλό. Ο λαός αναγνώριζε τον Μιχαήλ Ε΄ ως αυτοκράτορα μόνο εφόσον δεν έθιγε τα δικαιώματα της Ζωής , γόνου της νόμιμης δυναστείας. Πάνε περίπατο οι εποχές που οι Βυζαντινοί δεν αποδέχονταν γυναίκα αυτοκράτειρα ( π.χ. χήρα Ηρακλείου ) ή αν αποδέχονταν αυτή υπέγραφε ως αρσενικό ( π.χ. βασιλεύς Ειρήνη ).

- Επί Κωνσταντίνου Ι΄ Δούκα οι Σελτζούκοι κατέλαβαν τις Περσία , Βαγδάτη , Ιβηρία , Μεσοποταμία , Μελιτήνη , Χαλδία κ.α. Έγραφε ο Μιχαήλ Ατταλειάτης : Και αν από αγαθή τύχη δεν συνέβαινε να νικώνται και κάποτε οι εχθροί , θα είχαν προχωρήσει ως την Γαλατία , την Ονωριάδα και την Φρυγία.