Μερικές σκέψεις για τη Βενεζουέλα

[Μυαλο ο μπαγασας !]

Μερικές σκέψεις για τη Βενεζουέλα

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος

Ακούγονται πολλά αυτές τις μέρες στα δυτικά media για τα όσα γίνονται στη Βενεζουέλα. Το «αφήγημα» μου μας παρουσιάζουν έχει ως εξής: «Στην Βενεζουέλα ο κόσμος πεινάει, στη Βενεζουέλα ο πρόεδρος είναι σοσιαλιστής, στη Βενεζουέλα ο σοσιαλιστής πρόεδρος δρα ως τύραννος.» Τα διάφορα άρθρα «ντύνονται» με εικόνες φρίκης από μισοδιαλυμένα νοσοκομεία, με κόσμο να κάνει ουρές έξω από μαγαζιά, με άδεια ράφια, κλπ. Υπαρκτά όλα αυτά θα μου πεις –αν και διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις για το αν δεν μας τα παρουσιάζουν παραφουσκωμένα- όμως πρέπει να πάμε και ένα βήμα παραπέρα. Και όταν λέω παραπέρα, εννοώ να ξεπεράσουμε την αποστροφή που μας προκαλούν αυτές οι εικόνες, που στοχεύον στο θυμικό, και να εξετάσουμε τα πράγματα όσο πιο αντικειμενικά μπορούμε. Γιατί είναι αληθές ότι οι απλοϊκές ερμηνείες της πρώτης εντύπωσης και τα καρμπόν άρθρα τύπου λαιφο(λαιφο όλου του κόσμου ενωθείτε), κρύβουν από πίσω σκοπιμότητες και έχουν συγκεκριμένες στοχεύσεις. Η δημοσιογραφική αξία τους δε, με το ζόρι ξεπερνά αυτή των άρθρων για τη Βόρεια Κορέα, με αξιωματούχους του στρατού που εκτελούνται και μετά ανασταίνονται.

Εγώ παραδέχομαι ότι δεν έχω την απαιτούμενη γνώση να κάνω κάποια σοβαρή και αντικειμενική ανάλυση για τα της Βενεζουέλας, δεν έχω καν την απαραίτητη πληροφόρηση. Σίγουρα όμως μπορώ να παραθέσω μερικές σκέψεις οι οποίες ξεπερνούν την απλοϊκότητα των διαφόρων ρεπορτάζ, που ως κύριο σκοπό τους έχουν να ρίξουν λάσπη στον συνασπισμό του Μαδούρο, αλλά και να πλήξουν το όραμα του σοσιαλισμού, μιας και για πολύ κόσμο, αν και λανθασμένα, η Βενεζουέλα θεωρείται σοσιαλιστική χώρα και ο Τσάβες σοσιαλιστής ηγέτης. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο οικονομικός πόλεμος δεν μπορεί παρά να είναι λειψός χωρίς την απαραίτητη δυσφημιστική προπαγάνδα.

Και μιλώντας για οικονομικό πόλεμο, εννοώ τις αμερικάνικες πετρελαϊκές, οι οποίες πέρα από τον εμπορικό ανταγωνισμό τους με τη Βενεζουέλα, έχουν βάλει από καιρό στο μάτι τον ορυκτό της πλούτο. Και είναι αλήθεια, ότι τον τελευταίο καιρό η κατάσταση στη Βενεζουέλα θυμίζει εκείνα τα στριπάκια του Λούκι Λουκ , στα οποία τα όρνεα πετούν πάνω από το ετοιμοθάνατο βουβάλι περιμένοντας το να πεθάνει. Βέβαια τα ιμπεριαλιστικά όρνεα δεν αρκούνται στην αναμονή, αλλά με κάθε τρόπο ροκανίζουν και ξεκουφίζουν τα θεμέλια σαν τους καλικάντζαρους, μέχρι να έρθει η στιγμή για να δώσουν το τελειωτικό χτύπημα κάτι που ειδικά οι χώρες της Λατινικής Αμερικής το έχουν βιώσει από πρώτο χέρι.

Ήταν όμως τα θεμέλια της Βενεζουέλας εξ αρχής ανθεκτικά; Η απάντηση είναι ότι μάλλον όχι. Καταρχήν μια οικονομία που στηρίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό στην εξαγωγή πετρελαίου, είναι σίγουρα ευάλωτη και ανελαστική, και αυτό το αποδεικνύει και η κρίση που της προκάλεσε η πρόσφατη μείωση της τιμής του βαρελιού. Όμως δεν είναι αυτό το μόνο της πρόβλημα. Ίσως ο Μαδούρο θα μπορούσε να μάχονταν από καλύτερη θέση αν η οικονομία του ήταν πραγματικά σοσιαλιστική. Ας το δούμε λίγο πιο αναλυτικά αυτό:

Με το να είναι κρατικοποιημένοι(και όχι κοινωνικοποιημένοι) κάποιοι μόνο τομείς της οικονομίας, όπως είναι πχ το πετρέλαιο, η εγχώρια οικονομία στους άλλους τομείς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ιδιωτικά συμφέροντα. Τα ιδιωτικά συμφέροντα όμως αφενός υπακούν στους νόμους της αγοράς και αφετέρου δεν έχουν πατρίδα. Για παράδειγμα, σε περίοδο κρίσης, όπως αυτή που διέρχεται αυτή τη στιγμή η χώρα, μπορεί να αποφασίσουν ότι δεν συμφέρει να παράγουν το α ή το β προϊόν πρώτης ανάγκης στην χρειαζούμενη ποσότητα, διότι η αγορά δεν έχει χρήμα για να το απορροφήσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ανάγκη για το προϊόν αυτό, απλά αν δεν μπορεί να απορροφηθεί κάτι ως εμπόρευμα από την καπιταλιστική αγορά, τότε δεν έχει νόημα να παράγεται(οι καπιταλιστές έχουν καλύτερα να στείλουν ένα προϊόν στη χωματερή από το να το διαθέσουν δωρεάν). Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει επειδή τα αγαθά δεν παράγονται ως αξίες χρήσης(δλδ επειδή είναι χρήσιμα για τον α ή το β σκοπό) αλλά ως εμπορευματικές αξίες(δλδ για να πουληθούν)[1]. Έτσι δεν έχει σημασία αν ο λαός στη Βενεζουέλα δεν έχει χαρτί υγείας, παρόλο που το χρειάζεται, γιατί αν δεν έχει την αγοραστική δύναμη να το αποκτήσει, τότε στον καπιταλισμό αυτό δεν έχει νόημα να παραχθεί…Όχι τουλάχιστον για τους καπιταλιστές που έχουν την πρωτοβουλία στην παραγωγή.

Οι Μπολιβαριανοί λοιπόν, έχοντας αφήσει στους ιδιώτες νευραλγικούς τομείς της οικονομίας, βρίσκονται απροστάτευτοι απέναντι σε καταστάσεις τις οποίες δεν μπορούν να διαχειριστούν χωρίς να έχουν τον έλεγχο των τομέων αυτών. Δεν είναι τυχαίο που πολλές βιομηχανίες στη Βενεζουέλα, σταμάτησαν την παραγωγή βασικών προϊόντων, όχι μόνο επειδή τα προϊόντα θα έμεναν πιθανώς αδιάθετα, αλλά και για να ασκήσουν πιέσεις στο Μαδούρο(δεν ξέρω κατά πόσο παίζει και κάποιου είδους εμπάργκο στις εισαγωγές). Αυτό βέβαια είχε σαν αποτέλεσμα τα ράφια να αδειάσουν, τα νοσοκομεία να ξεμείνουν από φάρμακα, και να ξεσπάσει ένας αχαλίνωτος πληθωρισμός(και αυτό κληρονομιά της οικονομίας της αγοράς), και κατ’ επέκταση να παρατηρείται το φαινόμενο των ατελείωτων ουρών. Όταν λοιπόν μαθαίνουμε για άδεια ράφια και νοσοκομεία χωρίς φάρμακα, να γνωρίζουμε ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη για τούτες και εκείνες τις συμφορές, την έχει η ιδιωτική πρωτοβουλία(ή η ιδιωτική υστεροβουλία) που αδρανοποιεί την παραγωγή. Διαβάζω ότι ο Μαδούρο απαντά με «επιτάξεις» προκειμένου να ξαναρχίσει η παραγωγή, όμως τώρα πια τι να πρωτοπρολάβει;

Και είναι και το άλλο ζήτημα, αυτό της διαφθοράς. Ακούμε ότι πολλά από τα στελέχη του κόμματος του Τσάβεζ, αλλά και διάφοροι κρατικοί λειτουργοί, είναι αναμεμειγμένοι σε οικονομικά σκάνδαλα. Δεν αποκλείεται πολλά από αυτά που διαβάζουμε να είναι μέρος της Δυτικής προπαγάνδας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι στην συναναστροφές τους με το κεφάλαιο, οι κρατικοί αξιωματούχοι, δεν θα μπαίνουν σε πειρασμό. Η αγορά άλλωστε έτσι λειτουργεί από τη φύση της, με λαδώματα και εξαγορές συνειδήσεων, πληθώρα παραδειγμάτων έχουμε από όλα τα καπιταλιστικά κράτη.

Είπαμε παραπάνω ότι το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα, αυτό σημαίνει ότι το μόνο πατριωτικό κριτήριο των καπιταλιστών είναι τα συμφέροντα τους. Όταν λοιπόν τα συμφέροντα τους απειλούνται, οι κεφαλαιοκράτες θα κάνουν κολεγιές με τον οποιονδήποτε, μη λογαριάζοντας ούτε έθνος, ούτε κράτος, ούτε θρησκεία ούτε θύρα 13. Είναι επόμενο λοιπόν να υπήρχε μια μερίδα πλουτοκρατών στην Βενεζουέλα -η οποία έχει ως αιχμή του δόρατος την αντιπολίτευση(η οποία έχει περισσότερους βουλευτές αλλά κάνει αντιπολίτευση στο Μαδούρο που είναι πρόεδρος της χώρας)- που βλέπει τα συμφέροντα της να εξυπηρετούνται καλύτερα από μια ενδεχόμενη συνεργασία με τη Δύση. Με το να πέσουν οι τιμές του πετρελαίου η Βενεζουέλα βρέθηκε σε δυσμενή θέση, αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι πιέσεις από έξω να ενισχυθούν, αλλά παράλληλα να αναπτυχθούν και φυγόκεντρες δυνάμεις. Δηλαδή έχει αυξηθεί η μερίδα εκείνη των εγχώριων καπιταλιστών οι οποίοι έχουν την τάση να/ή έχουν ήδη ανοίξει συμφωνίες με μονοπώλια του εξωτερικού. Οι λόγοι για κάτι τέτοιο ποικίλουν, μπορεί για παράδειγμα να θέλουν να εξασφαλίσουν μια θέση στη διάδοχη κατάσταση, ή και να ενισχύσουν τη θέση τους, ή ακόμα και να πάρουν οι ίδιοι μερίδιο από την πίττα που θα ξαναμοιραστεί, και από τα κρατικά κεφάλαια που θα βγουν στο σφυρί.

Όλα αυτά βέβαια οδηγούν και σε λαϊκή δυσαρέσκεια, που μπορεί μέχρι ένα βαθμό να είναι αυθόρμητη, είναι όμως και καλλιεργημένη. Δλδ εμένα δύσκολα κάποιος θα με πείσει ότι πολλά από αυτά που συμβαίνουν τους τελευταίους μήνες στη βενεζουέλα δεν είναι υποβοηθούμενα η ακόμα και πυροδοτημένα από άτομα που βρίσκονται στο payroll της Cia. Ή ότι πολλά από αυτά που παρουσιάζονται ως εγκλήματα του Μαδούρο, δεν είναι ψευδείς ειδήσεις, ακόμα και προβοκάτσιες του παρακράτους και της αντιπολίτευσης.

Πριν κλείσω το άρθρο να ζητήσω συγνώμη από ανθρώπους που έχουν μια παραπάνω γνώση για το τι πραγματικά συμβαίνει στην Βενεζουέλα και που μπορεί η δική μου προσέγγιση να τους φανεί ιδιαιτέρως απλοϊκή και κάπως χοντροκομένη. Είναι μόνο μερικές προσωπικές, απλές εκτιμήσεις, οι οποίες έρχονται αντανακλαστικά ως αντίδραση στην απείρως πιο απλοϊκή και πιο χοντροκομένη -και γεμάτη σκοπιμότητα- παρουσίαση του φαινομένου από τα μαζικά Δυτικότροπα Media.

[1] Ο Μαρξ αυτό το ονομάζει φετιχισμό του εμπορεύματος


Λαγωνικάκης Φραγκίσκος

[Αρχέλαος]

Ενα άρθρο απο κριτική σκοπιά εξ αριστερών πάντως και πολύ ουσιαστικό στο περιεχόμενο του, το οποίο αναδημοσίευσε η ιστοσελίδα της Αυγής!
Είναι προ τριετίας αλλά εξηγεί πολλά πράγματα με εύστοχο τρόπο.


Δημοσίευση: 01 Δεκεμβρίου 2013 18:00

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, η Βενεζουέλα πλήρωσε ένα μέρος των εισαγόμενων τροφίμων με κρατικά ομόλογα. Δείγμα ανησυχητικό για ενδεχόμενη έλλειψη συναλλάγματος. Είναι γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει κάνει απανωτούς εσφαλμένους χειρισμούς.

Επιμέλεια: Κορίνα Βασιλοπούλου

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, η Βενεζουέλα πλήρωσε ένα μέρος των εισαγόμενων τροφίμων με κρατικά ομόλογα. Δείγμα ανησυχητικό για ενδεχόμενη έλλειψη συναλλάγματος. Είναι γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει κάνει απανωτούς εσφαλμένους χειρισμούς. Η χώρα, πάντως, η οποία διαθέτει από τα σημαντικότερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, παράλληλα υποφέρει εξαιτίας του πλούτου της: σημαντικό εισόδημα βγαίνει από τα σύνορά της χωρίς να μπολιάζει την οικονομία της.



Του Gregory Wilpert*

Κάτι δεν πάει καλά, είναι ολοφάνερο. Ατελείωτες ουρές στην είσοδο των καταστημάτων που πουλούν είδη βασικής ανάγκης, όπως γάλα, αλεύρι, λάδι ή χαρτί υγείας. Η παραοικονομία ανθίζει, οι πλανόδιοι πωλητές προσφέρουν τα ίδια αγαθά σε απαγορευτικές τιμές. Μπορεί οι Βενεζουελάνοι να πάσχουν εδώ και πολύ καιρό από συγκεκριμένες ελλείψεις, ωστόσο η επιδείνωση του κακού από τις αρχές του χρόνου κατέλαβε τους πάντες εξ απήνης. Πλήττει πια τόσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ώστε να προστίθεται στα δομικά προβλήματα που προκαλούν διακοπές στην ύδρευση και στην ηλεκτροδότηση. Όσοι μπορούν, γεμίζουν τις μπανιέρες τους για να έχουν απόθεμα νερού και όλοι παρακαλούν να μη χάσουν ό,τι έχουν στο ψυγείο τους.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η κυβέρνηση ανακοινώνει κάθε μέρα ή σχεδόν κάθε μέρα νέα μέτρα, με τα οποία υπόσχεται ότι θα πατάξει τον πληθωρισμό και τις ελλείψεις. Η αιτία των δυσκολιών, καθώς και το ποια θα πρέπει να είναι η απάντηση, γίνονται αντικείμενο ένθερμων αντιπαραθέσεων. Ενώ η μπολιβαριανή κυβέρνηση καταγγέλλει ένα οικονομικό σαμποτάζ ενορχηστρωμένο από την αντιπολίτευση, τους επιχειρηματικούς κύκλους και την αμερικανική κυβέρνηση, η δεξιά στοχοποιεί την αμέλεια του προέδρου Νικολάς Μαδούρο και του επιτελείου του. Η διαμάχη, ωστόσο, ίσα που αγγίζει την καρδιά του προβλήματος, το οποίο συνοψίζεται στο ερώτημα με ποιον τρόπο θα έπρεπε η Βενεζουέλα, μια από τις σημαντικότερες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες στον πλανήτη, να διαχειριστεί τον πλούτο που αποκομίζει από τους φυσικούς της πόρους.

Πριν από την άφιξη του Ούγο Τσάβες στην εξουσία, το 1999, από τα τεράστια έσοδα που προέρχονταν από το μαύρο χρυσό ωφελούνταν μόνο οι πετρελαϊκές εταιρείες. Ο Τσάβες, από τη στιγμή που εξελέγη, αντέστρεψε αυτή την πολιτική, αφ' ενός δίνοντας επίμονο αγώνα στους κόλπους του Οργανισμού Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγών Χωρών (ΟΠΕΚ) για να αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου, αφ' ετέρου αναγκάζοντας τις ιδιωτικές εταιρείες που το εκμεταλλεύονταν να πληρώσουν την οφειλή τους στο κοινωνικό σύνολο. Ενώ στο παρελθόν η βιομηχανία των υδρογονανθράκων στη Βενεζουέλα κατέβαλλε μόνο το 30% των κερδών της στα δημόσια ταμεία, το ποσοστό συμμετοχής της σκαρφάλωσε στο 70% μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν.

Αφ' ότου ο κρατικός κορβανάς άρχισε να γεμίζει με πετροδολάρια και η αντιπολίτευση απέτυχε, το 2003, να μπλοκάρει την εξαγωγή πετρελαίου, στοχεύοντας με αυτόν τον τρόπο στην ανατροπή του Τσάβες, το ερώτημα ποιον θα πρέπει να υπηρετεί όλο αυτό το χρήμα και ποια νομισματική πολιτική είναι η καταλληλότερη έχει γίνει ένα κρίσιμο διακύβευμα για το μέλλον της μπολιβαριανής επανάστασης. Η κυβέρνηση θα έπρεπε να βάλει τα κεφάλαια στην άκρη για ώρα ανάγκης, όπως η Νορβηγία, να τα επενδύσει σε μεγάλα, επιβλητικά έργα υποδομής στα πρότυπα του Κατάρ ή μήπως να τα διοχετεύσει σε κοινωνικά προγράμματα και στην καταπολέμηση της φτώχειας; Η νεοσύστατη μπολιβαριανή δημοκρατία επέλεξε την τρίτη λύση, συνδυάζοντάς τη με μια πολιτική ελέγχου στην αγορά συναλλάγματος, ούτως ώστε να φρενάρει την εκροή κεφαλαίων, κάτι που αποτέλεσε μείζονα πρόκληση για την κυβέρνηση μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος της αντιπολίτευσης, το 2002.

Σε συνδυασμό με τη δημογραφική αύξηση, η πολιτική αυτή επέτρεψε στους Βενεζουελάνους να καταναλώνουν κατά 50% περισσότερες θερμίδες σε σχέση με το 1998, μειώνοντας παράλληλα τις ανισότητες με ταχύτερους ρυθμούς από οπουδήποτε αλλού στην περιοχή. Ωστόσο, η ανακατανομή του εισοδήματος από το πετρέλαιο προς τους φτωχούς παρουσίαζε αναμφίβολα και τον κίνδυνο του πληθωρισμού, καθώς, αν ντοπάρεις την εσωτερική κατανάλωση πιο γρήγορα από όσο αυξάνεις την παραγωγή, προκαλείς αυτόματα και άνοδο των τιμών.

Είχαν πάντως περάσει ήδη 20 χρόνια από τότε που η Βενεζουέλα υπέφερε από τον πυρετό των τιμών, εκείνη τη «μαύρη Παρασκευή» στις 18 Φεβρουαρίου του 1983, όταν η χώρα προχώρησε σε απότομη υποτίμηση του νομίσματός της. Κατά τη δεκαετία που προηγήθηκε της εκλογής του Τσάβες και επί δύο διαφορετικών προέδρων, ο πληθωρισμός έφτανε κατά μέσο όρο το 52% τον χρόνο. Μια από τις πρώτες δουλειές του προέδρου Τσάβες ήταν να περιορίσει την αστάθεια. Με μέσο ποσοστό της τάξης του 22% μεταξύ 1999 και 2012, ο στόχος επετεύχθη εν μέρει. Η νηνεμία όμως δεν συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του Τσάβες, τον περασμένο Μάρτιο. Ο πληθωρισμός ανέβηκε και φέτος στα ύψη, για να φτάσει στο 49% τον Σεπτέμβριο.

Τη δεύτερη πρόκληση για την οικονομία αποτελεί το αποκαρδιωτικό φαινόμενο της έλλειψης αποθεμάτων, για τα οποία ακόμα και η Κεντρική Τράπεζα της Βενεζουέλας (BCV) κατέγραψε σχεδόν διπλασιασμό μέσα σε ένα χρόνο. Με βάση τα λεγόμενα της σοσιαλιστικής κυβέρνησης, η εγχώρια αστική τάξη ενορχηστρώνει το σαμποτάζ στις αλυσίδες ανεφοδιασμού και την κερδοσκοπία στη μαύρη αγορά, με στόχο να δυναμιτίσει την κυβερνητική πολιτική. Ο πρόεδρος Μαδούρο επανέλαβε αυτές τις κατηγορίες στις 8 του περασμένου Οκτωβρίου, σε ομιλία του ενώπιον της Εθνοσυνέλευσης: «Η οικονομία της Βενεζουέλας διέρχεται από μια κρίσιμη καμπή, στην οποία ο παραγωγικός μηχανισμός της χώρας δέχεται βαρύτατο πλήγμα από την κερδοσκοπία, τα μονοπώλια, το λαθρεμπόριο και τη μαύρη αγορά του συναλλάγματος».1

Ο αρχηγός του κράτους παρομοιάζει τις σημερινές δυσκολίες της Βενεζουέλας με εκείνες που γνώρισε η Χιλή πριν από το πραξικόπημα του Αουγούστο Πινοτσέτ, όταν ο ιδιωτικός τομέας, με τη βοήθεια της CIA, προκαλούσε τεχνητές ελλείψεις στα αγαθά για να αποδυναμώσει τον πρόεδρο Σαλβαδόρ Αλιέντε. Η δε αντιπολίτευση αποδίδει τις ανωμαλίες στους κακούς κυβερνητικούς χειρισμούς. Δεν αποκλείεται και οι δύο πλευρές να έχουν δίκιο... Η κυβέρνηση άφησε όντως ελεύθερο το πεδίο στους επιχειρηματικούς κύκλους ώστε να προσφεύγουν στα κόλπα για τα οποία σήμερα τους κατηγορεί. Τώρα, αν η παράνομη διακίνηση, το λαθρεμπόριο και η φυγή κεφαλαίων αποδεικνύονται περισσότερο εύκολα και επικερδή από τις νόμιμες επενδύσεις στην παραγωγή και τη διανομή, τότε η πολιτική του κράτους κάπου έχει αποτύχει.

Το στοίχημα της οικοδόμησης του σοσιαλισμού σε μια μόνο χώρα, όταν παντού τριγύρω κυριαρχεί ο καπιταλισμός, δεν ευνοεί τα σχέδια του μπολιβαριανού καθεστώτος. Τόσο η Χιλή στις αρχές της δεκαετίας του 1970 όσο και η Νικαράγουα τη δεκαετία του 1980 προσέκρουσαν στο ίδιο εμπόδιο. Και στις δύο χώρες, όπως και στη Βενεζουέλα, η πολιτική βούληση για υπέρβαση των νόμων του καπιταλισμού προκάλεσε μαζική εκροή κεφαλαίων, επιφέροντας αστάθεια μπροστά στην οποία οι κυβερνώντες βρέθηκαν απροετοίμαστοι. Ο έλεγχος των τιμών και των συναλλαγματικών ισοτιμιών επιτρέπει βέβαια, μέσα σε κάποια πλαίσια, να αναχαιτιστεί αυτή η αντεπίθεση, δημιουργεί όμως άλλα μείζονα προβλήματα, όπως η έλλειψη αγαθών.

Το γεγονός ότι η Βενεζουέλα κατόρθωσε για πολύ καιρό να περιορίσει τις ζημιές οφείλεται στο πετρελαϊκό της οπλοστάσιο, που της προσδίδει σημαντικό εμπορικό και νομισματικό πλεονέκτημα. Αυτό όμως δεν αρκεί για να εγγυηθεί τη σταθερότητα του νομίσματος, στον βαθμό που ο ιδιωτικός τομέας, η επιρροή του οποίου παραμένει ιδιαίτερα μεγάλη στην οικονομία της χώρας, συγκεντρώνει στα χέρια του σημαντικό τμήμα του πετρελαϊκού πλούτου. Έχει επομένως στη διάθεσή του τεράστιους όγκους κεφαλαίων, που η μόνη του επιδίωξη είναι να τα εξαγάγει από τη χώρα μόλις βρει αλλού πιο πρόσφορο μέρος.

Επί Μαδούρο, όπως και επί Τσάβες, ο βασικός μηχανισμός προστασίας του εθνικού νομίσματος παραμένει η Επιτροπή Διαχείρισης Συναλλάγματος (Cadivi), η οποία ορίζει τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες οι Βενεζουελάνοι μπορούν να ανταλλάσσουν ένα νόμιμο ποσοστό των μπολίβαρ τους με δολάρια. Αυτό επιτρέπεται μόνο για πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως για την εισαγωγή προϊόντων που δεν διατίθενται στην εγχώρια αγορά, τη βοήθεια προς συγγενείς που ζουν στο εξωτερικό ή ακόμα και για ορισμένες αγορές στο Διαδίκτυο. Όσο η κυβέρνηση επιτρέπει σχετικά χαλαρή πρόσβαση σε ξένα νομίσματα, το ποσοστό των συναλλαγματικών ισοτιμιών στη μαύρη αγορά και ο πληθωρισμός παραμένουν σε ανεκτά όρια. Όμως η Βενεζουέλα εισάγει το 70% των προϊόντων που καταναλώνει. Προσπαθεί, επομένως, να διατηρήσει μια συναλλαγματική ισοτιμία που να ευνοεί το δικό της νόμισμα, ούτως ώστε οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων στις βιτρίνες να μην εκτοξεύονται στα ύψη.

Όμως η συγκεκριμένη πολιτική αποτελεί πηγή διαφόρων στρεβλώσεων. Με το πέρασμα του χρόνου, μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στην πραγματική τιμή του μπολίβαρ, στο οποίο ο πληθωρισμός, έστω και ελεγχόμενος, επιφέρει αυτόματη υποτίμηση στην εσωτερική αγορά, παραμένοντας ωστόσο την ίδια στιγμή ισχυρό στην αγορά συναλλάγματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να τιμωρούνται οι βιομηχανίες της Βενεζουέλας, αφού το κόστος των προϊόντων τους αυξάνεται ταχύτερα από το κόστος των εισαγόμενων ειδών. Κατά συνέπεια, οι ντόπιοι παραγωγοί συνθλίβονται από τον ανταγωνισμό. Γι' αυτό η κυβέρνηση αποφάσισε να περιορίσει τις εισαγωγές μόνο στα είδη που κατασκευάζονται στο εξωτερικό. Αλλά ο περιορισμός αυτός αποδεικνύεται συχνά ανεφάρμοστος, αφού τα βασικά είδη διατροφής, για παράδειγμα, ναι μεν παράγονται στην πλειονότητά τους στη Βενεζουέλα, όχι όμως σε ποσότητες αρκετές ώστε να καλύπτουν τη ζήτηση.

Η άλλη ατυχής συνέπεια του συναλλαγματικού ελέγχου είναι ότι δημιουργείται αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στην επίσημη συναλλαγματική ισοτιμία και σε εκείνη που ισχύει στη μαύρη αγορά. Η πρόσβαση στα κυβερνητικά γραφεία συναλλαγών εξελίσσεται σε ολοένα και πιο ζηλευτό και περιζήτητο προνόμιο. Ένα έτος σπουδών σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο των ΗΠΑ, για παράδειγμα, κόστιζε 46.000 μπολίβαρ στις αρχές του 2010, δηλαδή 10.000 δολάρια. Σήμερα, το κόστος παραμένει το ίδιο, παρόλο που από τεχνική άποψη το μπολίβαρ στο μεταξύ έχει χάσει το 50% της αξίας του εντός Βενεζουέλας. Μέσα σε τρία χρόνια, το κόστος ενός έτους πανεπιστημιακών σπουδών έχει πέσει στο μισό.

Εν ολίγοις, ο έλεγχος των συναλλαγματικών ισοτιμιών έγινε πλεονέκτημα ιδίως για τα πιο εύπορα στρώματα του πληθυσμού, αφού η αγορά δολαρίων απευθύνεται σε εκείνους που έχουν τη δυνατότητα να ταξιδεύουν, να στέλνουν χρήματα σε συγγενείς ή να χρηματοδοτούν σπουδές στο εξωτερικό. Αυτά τα τρία κίνητρα αφορούν σχεδόν το 20% των αγορών που πραγματοποιήθηκαν με συνάλλαγμα μέσα στο 2012, στο πλαίσιο της Cadivi, δηλαδή 5,8 εκατομμύρια δολάρια. Πράγμα που σημαίνει ότι η Βενεζουέλα είναι πλέον η μόνη χώρα στη Λατινική Αμερική όπου η αποστολή χρήματος γίνεται από Νότο προς Βορρά αντί για το αντίστροφο. Μεταξύ 2011 και 2013, ο αριθμός των Βενεζουελάνων που ταξιδεύουν στο εξωτερικό διπλασιάστηκε. Οι περισσότεροι πάντως επιστρέφουν χωρίς να έχουν ξοδέψει τα περισσότερα δολάριά τους, τα οποία κρατούν για να τα ανταλλάξουν με μπολίβαρ στη μαύρη αγορά...

Η κυβέρνηση επιχειρεί να χτυπήσει τη μαύρη αγορά, αλλά οι προσπάθειές της έως τώρα έχουν αποβεί μάλλον άκαρπες. Κατ' αρχήν, δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιήσεις μεταφορά χρημάτων στο εξωτερικό χωρίς άδεια. Αλλά το να υπερπηδήσεις το εμπόδιο αυτό είναι παιχνιδάκι. Αρκεί να απευθυνθείς σε κάποιο μεσάζοντα που να έχει λογαριασμό κι εδώ κι εκεί. Μόλις τα χρήματα κατατεθούν στον λογαριασμό του στη Βενεζουέλα, αυτός θα αποδεσμεύσει το αντίστοιχο ποσό στον λογαριασμό του στις ΗΠΑ, αφαιρώντας την προμήθειά του και τα κέρδη που βγάζει από τη συναλλαγματική ισοτιμία στη μαύρη αγορά. Δύσκολο για το κράτος να θέσει περιορισμούς σε μια τόσο θολή διακίνηση.

Οι στρεβλές συνέπειες του ελέγχου στο συνάλλαγμα επιδεινώθηκαν κι άλλο από τις αρχές του 2013. Ο πρώτος λόγος, προφανώς, είναι η συντονισμένη πρωτοβουλία επιχειρηματικών κύκλων που πρόσκεινται στην αντιπολίτευση, με στόχο να ενταθούν οι οικονομικές δυσκολίες της χώρας, δραττώμενης των ευκαιριών που ανοίχτηκαν με την απουσία του Τσάβες κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του και εν συνεχεία με τον θάνατό του. Σε πολλές περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της χρονιάς, οι αρχές ανακάλυψαν αποθήκες γεμάτες μέχρι πάνω με μαγειρικά λάδια και άλλα βασικά είδη διατροφής, τα οποία ήταν φανερό ότι είχαν αποσυρθεί κρυφά από την κυκλοφορία, προκειμένου να επιδεινωθούν οι ελλείψεις.

Εδώ πρέπει να προστεθεί και η αδεξιότητα του καθεστώτος: τη στιγμή που το κράτος μείωνε την επίσημη συναλλαγματική ισοτιμία του μπολίβαρ κατά 32%, κατάργησε παράλληλα το δευτερεύον σύστημα συναλλαγών του, το λεγόμενο σύστημα συναλλαγών για κεφάλαια σε ξένο νόμισμα (Sitme). Η ταυτόχρονη επιβολή των δύο μέτρων, τα οποία ανακοινώθηκαν ένα μήνα πριν από τον θάνατο του Τσάβες, είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα στην οικονομία, βάζοντας φωτιά στον πληθωρισμό, που ανέβηκε κατά 2,8% από τον επόμενο μήνα.

Με τον καιρό, οι Βενεζουελάνοι έμαθαν να ζουν και καλά και κακά με αυτά τα σκαμπανεβάσματα. Οι αποταμιευτές που νοιάζονται να διαφυλάξουν τις οικονομίες τους από τη διαρκή υποτίμηση του νομίσματός τους πραγματοποιούν μελετημένες επενδύσεις. Ανάλογα με το μέγεθος της περιουσίας τους, οι πιο ευκατάστατοι επενδύουν κατά σειρά στα ακίνητα, στα αυτοκίνητα και στο χρηματιστήριο (το πιο αποδοτικό στον κόσμο, με αύξηση 165% ανάμεσα στον Ιανουάριο και τον Οκτώβριο του 2013), λόγος για τον οποίο αυτές οι τρεις αγορές, από την καθιέρωση του ελέγχου στην αγορά συναλλάγματος, από το 2003 και μετά, επεκτάθηκαν με ρυθμό πολύ ταχύτερο από τον αντίστοιχο του πληθωρισμού.

Το δολάριο πάντως διατηρεί τον ρόλο του ως ασφαλές καταφύγιο. Όταν ο πληθωρισμός ξεκίνησε την ξέφρενη πορεία του ώσπου να φτάσει στο 61% τον Μάιο, πολλοί Βενεζουελάνοι το έριξαν στα δελτία της μαύρης αγοράς, αναθερμαίνοντας την παράνομη αγορά συναλλάγματος. Δεδομένου ότι το δολάριο αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό των τιμών στα περισσότερα προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο, η ξέφρενη ζήτηση είχε ως αποτέλεσμα να βάλει φωτιά στον πληθωρισμό και κατά συνέπεια να αυξήσει ακόμα περισσότερο την ανάγκη για δολάρια. Επομένως, η οικονομία της Βενεζουέλας είναι παγιδευμένη στον φαύλο κύκλο μιας σπάνιας καταστροφικής δύναμης.

Το όλο και μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στην επίσημη συναλλαγματική ισοτιμία και στο αντίκρισμά της στην πιάτσα προκαλεί μεγάλη ζημιά στην κοινωνία. Δεν είναι σπάνιο, προϊόντα που επιδοτούνται από το κράτος (κυρίως τα τρόφιμα) να καταλήγουν λαθραία στις γειτονικές χώρες. Οι κάτοικοι των συνοριακών περιοχών βλέπουν συχνά να παρελαύνουν φορτηγά γεμάτα γάλα, λάδι ή ρύζι, τα οποία θα ξεφορτώσουν την πραμάτεια τους στην Κολομβία, στη Βραζιλία ή στη Γουιάνα. Οι τελωνειακοί κάνουν τα στραβά μάτια. Η διαφορά ανάμεσα στην τιμή των τροφίμων στη Βενεζουέλα και στην τιμή στην οποία παζαρεύονται στην άλλη πλευρά των συνόρων είναι μεγάλη κι επιτρέπει στους λαθρέμπορους να «εξασφαλίζουν» την εύνοια των υπαλλήλων. Τώρα, αν διπλασιάζονται οι ελλείψεις στο εσωτερικό της χώρας, τόσο το χειρότερο.

Το αποτέλεσμα είναι το σύστημα ελέγχου των συναλλαγών, εργαλείο μιας εθνικά κυρίαρχης και αντικαπιταλιστικής πολιτικής, να λειτουργεί υπέρ των πλουσιότερων Βενεζουελάνων. Οι προνομιούχοι που έχουν πρόσβαση στην επίσημη αγορά συναλλάγματος βάζουν στην τσέπη τους εξωφρενικά κέρδη, καθώς αποκτούν εμπορεύματα με βάση τη νόμιμη ισοτιμία για να τα πουλήσουν κατόπιν σε αστρονομικές τιμές στη μαύρη αγορά. Στη μπολιβαριανή δημοκρατία, τα ποσοστά κέρδους από 100% έως 500% αποτελούν καθημερινό φαινόμενο.

Η κυβέρνηση σωστά κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να παραμείνει άλλο αδρανής. Στις 8 Οκτωβρίου, ο Μαδούρο ζήτησε από την Εθνοσυνέλευση την άδεια να κυβερνήσει με διατάγματα, έτσι ώστε όχι μόνο να καταπολεμήσει τη διαφθορά, αλλά και να ανορθώσει την οικονομία.2 Λίγο μετά, ο Ραφαέλ Ραμίρες, πρόεδρος της κρατικής εταιρείας Petroleos de Venezuela (PDSA) και αντιπρόεδρος της δημοκρατίας, αρμόδιος για οικονομικά ζητήματα, εξήγγειλε το λανσάρισμα ενός νέου «δημοπρατικού» συστήματος συναλλαγών, ανοίγοντας την πρόσβαση σε 100 εκατομμύρια δολάρια την εβδομάδα. Το καθεστώς αυτό, το οποίο προορίζεται να αντικαταστήσει το παλιό Sitme, ήδη εγείρει τις επικρίσεις πολλών οικονομολόγων, οι οποίοι το βρίσκουν υπερβολικά άτολμο για να ικανοποιήσει τη ζήτηση και να εξαρθρώσει τη μαύρη αγορά.

Η μόνη λύση για να σταματήσει η εξανέμιση των κεφαλαίων θα ήταν σίγουρα να επανεδραιωθεί ο έλεγχος του κράτους επί της οικονομίας, παραδείγματος χάριν μέσω μιας συνολικής εθνικοποίησης του τραπεζικού τομέα ή ενός αυστηρότερου ελέγχου στις εισαγωγές. Είναι πολλοί οι πιστοί στον Τσάβες, όπως οι πρώην υπουργοί Οικονομίας Βίκτορ Άλβαρες και Φελίπε Πέρες ή και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Βενεζουέλας, οι οποίοι τάσσονται υπέρ ενός τέτοιου αναπροσανατολισμού. Ωστόσο, η κυβέρνηση Μαδούρο δείχνει μάλλον να ακολουθεί την οδό των ελιγμών (τα βασικά ηγετικά στελέχη του στρατού δεν έχουν εκφραστεί δημόσια).

Η εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση στη Βενεζουέλα οφείλεται στο ότι είναι μια μεγάλη πετρελαιοπαραγωγός χώρα και ταυτόχρονα αποφασισμένη να εγκαθιδρύσει ένα μη καπιταλιστικό σύστημα. Τα έσοδα από το πετρέλαιο δεν αλλάζουν τίποτα στο γεγονός ότι η οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής νησίδας μέσα σε έναν ωκεανό φιλελευθερισμού επιφέρει αυτόματα επιδημία φυγής κεφαλαίων. Το μάννα του πετρελαίου όσο γρήγορα μπαίνει στη χώρα, άλλο τόσο γρήγορα φεύγει, αφήνοντας πίσω του έναν κόσμο εξουθενωμένο από τον πληθωρισμό, τις ελλείψεις και την αστάθεια.



* Ο Gregory Wilpert είναι κοινωνιολόγος, συγγραφέας του«Changing Venezuela by Taking Power: The History and Policies of the Chávez Government» Verso Press,Λονδίνο, 2007.

1 El Universal, Caracas, 10 Οκτωβρίου 2013.

2 (ΣτΜ) Στις 19 Νοεμβρίου, η Βουλή της Βενεζουέλας έδωσε έκτακτες εξουσίες στον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο, με στόχο την αντιμετώπιση του «οικονομικού πολέμου».

http://www.avgi.gr/article/10807/140767 ... relaio-tes

[Adminović]

Παίδες, η κατάσταση στη Βενεζουέλα είναι χάλια, δεν τα παραφουσκώνουν τα μμε.

Και σας το λέω γιατι μιλάω με άτομα που ζουν εκεί τώρα. Πολλοί πρώην οπαδοί του Τσάβες έχουν γίνει αντι-τσαβικοί μ' αυτά και μ' αυτά.

[Λαχουρένιος]

O Μαδουρο πρεπει να αφησει τα ημιμετρα και να εφαρμοσει σοσιαλιστικη οικονομια και δικτατορια.Δυο ενδεχομενα εχει μπροστα του ετσι οπως το παει,ή θα γινει Αλιεντε ή θα γινει Τσιπρας.Μακαρι να γινοταν Σταλιν ή εστω Καστρο αλλα που.

[Μυαλο ο μπαγασας !]

Λαχουρενιε, οταν λες σοσιαλισμός και δικτατορία;
Πως το φανταζεσαι;
Δεν μου ακούγεται καλά αυτό.
Αν εννοείς τον όρο δικτατορία του προλεταριάτου, γνωρίζεις τι περιλαμβάνει ο όρος και πως εφαρμόζεται στην πράξη;
Δεν έχει καμία σχέση με τον αυταρχισμό των αστικών δικτατοριών (χούντες).
Εξήγησε μας τι ενοείς.

[Freisinniger]

Χωρίς συμμάχους δεν υπάρχουν δικτατορίες, η Βενεζουέλα, δεν έχει συμμάχους, δεν μπορεί να κάνει απολύτως τίποτα.

[Green Dragon]

Μην τρελαθούμε και τελείως, ότι αν η Βενεζουέλα είχε σοσιαλιστική οικονομία θα ήταν σε καλύτερη θέση. Θυμάστε μήπως τι παραγωγικότητα είχαν αυτές οι οικονομίες;

[Freisinniger]

καλά η Βενεζουέλα θα ήταν παράδεισος, ανν...δεν είχε βλάκες πολιτικούς.

[Λαχουρένιος]

Μην τρελαθούμε και τελείως, ότι αν η Βενεζουέλα είχε σοσιαλιστική οικονομία θα ήταν σε καλύτερη θέση. Θυμάστε μήπως τι παραγωγικότητα είχαν αυτές οι οικονομίες;

Θυμομαστε την Κουβα που υπαρχει ακομα και ειναι κουκλα.

[Green Dragon]

Θυμομαστε την Κουβα που υπαρχει ακομα και ειναι κουκλα.

Κούκλα δεν είναι, είναι απλά μια χώρα που καταφέρνει να παρέχει τα στοιχειώδη στους πολίτες της (αυτή είναι και η δυναμική του κομμουνισμού). Αυτό φυσικά είναι πολύ καλύτερο από Γουατεμάλες και σία αλλά και πολύ χειρότερο από ανεπτυγμένα κράτη. Αν μπορούσε να βρεθεί ένας τρόπος να αξιοποιηθεί η δυναμική του ατόμου εντός του κομμουνισμού (αντί να εξαφανίζεται) μπορεί το σύστημα να γινόταν πολύ καλύτερο.